De Gouden Uil 2009: 'Alleen maar nette mensen' (Robert Vuijsje)

De auteur: Robert Vuijsje (1970) werkt als journalist voor De Pers. Hij is de zoon van journalist en jazzcolumnist Bert Vuijsje en neef van socioloog Herman Vuijsje.

Het begin: ''Dag schoonheid,' zei ik. 'Ik ben David. Wie ben jij?' 'Wie ik?' vroeg ze. 'Hier, kijk op m'n tanden'.'

Het slot: ''Ik zei: 'Dat lijkt me een strak plan.''

Daartussenin: een hilarische dwarsdoorsnede van de smeltkroes Amsterdam, gezien door de ogen van de prille twintiger David Samuels. Die wil het scenario van zijn verdere leven - studeren, trouwen met zijn jeugdlief en het maken in de intellectuele kring waarin hij opgroeide - liever zélf uitschrijven. Hij begint een queeste naar zijn ideale vrouw: de intellectuele negerin.

De vaststelling: net als zijn hoofdpersonage is de auteur een Jood die is opgegroeid in de Amsterdamse wijk Oud-Zuid, thuishaven van de intellectuele en culturele elite, en wordt hij vanwege zijn donkere haar weleens voor Marokkaan aangezien.

Robert Vuijsje «Als kind had ik daar nooit last van. Er woonden natuurlijk wel Marokkanen in Nederland, maar het was nog geen hot issue. Een jaar of vijftien geleden werd ik plots gewaar dat ik op straat weleens raar bekeken werd. Na een tijdje besefte ik dat het kwam doordat ik er een beetje als een allochtoon uitzie. Daar kun je je natuurlijk gewéldig over opwinden, maar ik besloot er mijn voordeel mee te doen. Ik besefte dat ik de twee uitersten in de Nederlandse samenleving in mezelf verenigde: ik behoorde tot de elite, maar ik wist tegelijk uit eerste hand hoe het voelt om op basis van je uiterlijk gediscrimineerd te worden.

»Voor alle duidelijkheid: 'Alleen maar nette mensen' is géén verliteratuurd dagboek, laat staan een sleutelroman. Uiteraard schrijf ik over milieus die ik van binnenuit ken en heb ik sommige situaties zelf meegemaakt, maar ik heb de realiteit wél compleet verdraaid en opgerekt. Twee voorbeelden: mijn vader drinkt een stuk minder dan de vaderfiguur in mijn roman, en anders dan ze in de Amsterdamse grachtengordel denken is mijn beroemde columnist niet op Henk Hofland gebaseerd.»

De titel: verwijst naar een begrip: 'In Oud-Zuid is alleen maar nette mensen codetaal. Iedereen weet dat je bedoelt: geen mensen die ze allochtonen noemen en vooral geen Marokkanen.'

Vuijsje «Best een choquerende uitdrukking, als je er even over nadenkt. De eerste keer dat ik ze hoorde, had ik niet eens door wat er juist mee bedoeld werd, omdat die discriminerende ondertoon zo goed verstopt zit. 'Ons soort mensen' is er nog zo eentje: in Oud-Zuid doelen ze daarmee op gestudeerde, politiek correcte, cultureel geïnteresseerde lui die meerdere kranten per dag lezen en naar klassieke concerten gaan. Je kent ze wel, mannen en vrouwen die er prat op gaan dat ze ook 'gewone mensen' kennen - schoonmakers en winkelpersoneel dus (lacht).»

HUMO David Samuels groeit op in een bubbel: 'Alles in mijn leven werd netjes geregeld. Als er iets mis ging, had ik de garantie dat het goed kwam. (...) Voor die verzekering moet je wel binnen de regels van de Oud-Zuid-organisatie blijven.'

Vuijsje «In het milieu waarin ik opgroeide kon weinig of niks misgaan: je kon weleens een keertje per ongeluk in aanraking met de politie komen, maar in je achterhoofd wist je dat alles wel goed zou komen. In andere milieus was dat helemaal anders, merkte ik later: één kleine ontsporing en de boel ontploft.

»Alleen moest je er in Oud-Zuid op letten dat je niet té vaak buiten de lijntjes kleurde, want dan stond je er alleen voor. Als David op zoek gaat naar een zwarte vriendin, knipt hij tegelijk de mazen van zijn sociale vangnet door. Omgekeerd gelden die regels ook voor het creoolse milieu van zijn zwarte vriendin Rowanda: haar ouders mengen niet met Hollanders en verwachten dat hun dochter met een zwarte zal trouwen.»