Winkeldiefstal: doe de supermarkten de crisis betalen [video]

HUMO Heeft die stijging van de winkeldiefstal iets te maken met de wereldwijde crisis?

"'Er is een stelende middenklasse ontstaan'"

Dominique Reumers (Checkpoint Systems) «Volgens de handelaars die wij ondervraagd hebben duidelijk wel. Zij schatten dat de recessie verantwoordelijk is voor ongeveer een derde van de stijging van het aantal winkeldiefstallen door klanten. Distributeurs menen ook een verband te zien met de toegenomen werkloosheid. Men maakt in het rapport gewag van de zogenaamde 'stelende middenklasse': mensen die minder verdienen dan vroeger, maar die wél hun levensstandaard op peil willen houden. Daarnaast zien winkels een duidelijke toename in de professionele winkeldiefstal, vaak van bendes die zeer georganiseerd werken.»

Gilbert Geudens is directeur van de dienst Risk & Loss Management van Carrefour en voorzitter van de vzw Preventie en Veiligheid, die zich bezighoudt met de bestrijding van winkelcriminaliteit. Merkt hij iets van een stelende middenklasse?

Gilbert Geudens «Er passeren hier tussen de vijftien- en de twintigduizend winkeldieven per jaar, en die komen uit alle lagen van de bevolking. Wij hebben hier al huisvrouwen betrapt, maar evengoed geestelijken, illegalen, notarissen en zelfs politieagenten. Er is echt geen lijn in te trekken.

Het afgelopen jaar hebben wij een lichte daling gemerkt van het aantal diefstallen. Er zijn minder dieven, maar ze stelen wel duurdere spullen: dat wijst volgens mij op een professionalisering. Al moet ik erbij zeggen dat wij nogal veel aandacht besteden aan preventie. Het zou dus kunnen dat gelegenheidsdieven gewoon onze winkels mijden en elders hun slag proberen te slaan.»

HUMO Wat is de meest courante vorm van winkeldiefstal? Het goeie ouwe: in de binnenzak moffelen?

Geudens «Dat gebeurt nog, maar het is meer de techniek van gelegenheidsdieven. Wat we veel zien zijn lange jassen met ingenaaide zakken om alcohol te stelen. Dat is niet voor één fles, hè: in zo'n jas kunnen zes flessen. Anderen bekleden een winkeltas aan de binnenkant helemaal met zilverpapier: zo hopen ze de elektronische bewakingspoortjes te verschalken. Ik moet die mensen teleurstellen: dat werkt niet meer.

Er zijn professionals die met een omgebouwde kinderwagen op stap gaan - je moet bijna de baby optillen om zeker te zijn dat ze niet met iets weg zijn. Je hebt de dieven die een bak water kopen en onder elke fles een blikje krab stoppen. Of een grote doos nemen met een loopfietsje erin - kostprijs 20 euro - en die doos vervolgens in een rustige rayon helemaal opvullen met PlayStation-spelletjes, scheermesjes en andere dure spullen. Daar hebben we ook iets gevonden: tegenwoordig vragen we aan klanten om álle producten op de band te zetten. Zo kan de caissière voelen of dat fietsje niet verdacht veel weegt.»

HUMO Er is sprake van een nieuwe mode. Er zouden bendes aan het werk zijn die met z'n twintigen een winkel binnenvallen en dan: grabbelen maar.

Geudens «In onze winkels hebben we dat soort raids nog niet gezien. We hebben wel al bendes gehad die met volle dozen of zelfs hele winkelkarren via de nooduitgang naar buiten proberen te geraken. Dan gaat het alarm wel af, maar aan de nooduitgang hebben ze dan een handlanger met een wagen klaarstaan, en zo raken ze soms toch weg. Daar houden we nu speciaal toezicht op.»

Doodkloppen

HUMO Volgens de studie zijn dieven vooral uit op alcoholische dranken, schoonheidsproducten en parfums, dameskleding (onder meer lingerie), scheermesjes, dvd's, cd's, kinderkleding en accessoires.

Reumers «Zeg maar: alles wat klein en duur is. Parfumproducten en make-up zijn klassiekers. Maar multimedia zoals Wii-spelletjes zijn aan een opmars bezig.»

Geudens «Dat klopt zo'n beetje met onze vaststellingen: PlayStation-spelletjes, dvd's, inktpatronen, gsm's, parfumerie, scheermesjes. Kleine, dure producten, die ze gemakkelijk kunnen verkopen op de zwarte markt.»

HUMO Opvallend: op nummer tien in de hitlijst staan 'dure en gespecialiseerde voeding (vlees, kaas, zeevruchten)'. Lekker!

Reumers «Dat is al een tijdje bezig, hoor. Mensen eten nu eenmaal graag kreeft of scampi's of een stukje filet, hè. Ze kunnen het moeilijker betalen dan vroeger, maar ze willen zich die luxe blijven gunnen.»

Geudens «Bij ons staat het niet in de top tien, maar ik zie inderdaad wel eens een rosbief of een biefstuk passeren. Of een blik krab of zo. Vooral bij gelegenheidsdieven.»

HUMO Opvallend: volgens het rapport worden in pakweg de VS veel meer stelende winkelbedienden betrapt dan in België. Hoe komt dat?

Reumers «Misschien zijn Belgische werknemers gewoon loyaler. Maar het kan evengoed met de wetgeving te maken hebben. In China bestaat bijna géén winkeldiefstal: de straffen zijn zo streng dat niemand zich eraan waagt.

Bij de werknemers scoren we goed, maar het percentage diefstal door klanten ligt in België tien procent hóger dan het wereldwijde gemiddelde. Het zou dus ook kunnen dat winkelketens bij ons gewoon veel meer moeite doen om stelende klanten te betrappen, en dat ze te weinig inspanningen doen om fraude door personeel op te sporen.»

HUMO Als personeel begint te stelen, is de schade wel veel groter. Gemiddeld gaat een winkeldief met zo'n honderd euro aan de haal, maar voor personeelsleden loopt dat op tot bijna tweeduizend euro.

Reumers «Dat is omdat interne diefstal in veel gevallen kassafraude is. In het begin is dat een beetje moeilijk, maar na een tijd wordt dat een sport. Valse retours komen vaak voor: dat een kassierster fictief in haar kassa intikt dat iemand iets is komen terugbrengen. Eén videogame: 50 euro. En ze doen dat niet één keer, maar tien, twintig keer. Dat tikt snel aan.»

HUMO Jullie hebben uitgerekend dat elk gezin per jaar 208 euro extra betaalt om de verliezen door winkeldiefstal te compenseren. Nochtans, zegt het rapport, wordt winkeldiefstal door de autoriteiten een beetje nonchalant behandeld. 'Bijna als een curiositeit,' staat er.

Reumers «De aanpak verschilt van winkel tot winkel. Sommige halen er meteen de politie bij. Andere zeggen: het heeft weinig zin. Ik laat het antwoord liever aan de retailers zelf.» 

Geudens «Met gelegenheidsdieven werd vroeger misschien nonchalant omgesprongen. Nu, die mensen móét je ook niet doodkloppen. Maar professionals zijn een veel ernstiger probleem: daar roepen wij altijd de politie bij. Aan zo'n winkeldiefstal verdienen criminelen tegenwoordig meer geld dan aan een gewapende overval. Je moet maar eens proberen om nog grote sommen geld buit te maken door een kassa te beroven: dat lukt niet meer. Maar als je een kartonnen doos kan vullen met Gillette-mesjes of inktpatronen, dan ben je met héél veel geld weg. En je hebt geen wapen gebruikt, dus áls je al gepakt wordt, zijn de straffen veel lichter.

Maar ik geef toe dat er niet altijd afdoend opgetreden wordt. Wij werken heel goed samen met de politie, maar in grootstedelijke gebieden worden klachten van winkeldiefstal door het parket vaak zonder meer geseponeerd. Zo ontstaat er op de duur een vorm van straffeloosheid.»