Wat de gelekte Paradise Papers ons (alweer) leren

, door (jme)

qe 1

Door een lek bij de juridische dienstverlening Appleby’s, die de belangen van een klein leger überrijken verdedigt, ligt de zwarte boekhouding van stinkend rijke staatshoofden, politici, internationale artiesten, multinationals als Nike en Apple en ander gewetenloos gespuis op straat. Verbaasd hoeft u om de Paradise Papers niet te zijn, gezien de eerdere openbarigen van de Panama Papers, maar waarom is onze reactie, die van het bedrogen volk, dan wéér zo onverschillig?

Het is immers behoorlijk deprimerend om te horen dat we dag in dag uit massaal kaalgeplukt, drooggebloed, en bij de neus genomen worden. Het geld dat de one percent stiekem laat wegglippen naar paradijselijke eilanden dient officieel gezien gebruikt te worden om ons krakkemikkige landje op te lappen, onze jeugd op te leiden in scholen met wérkende centrale verwarming, en voldoende stroom in onze huizen te krijgen.  Het gaat nu zelfs zo ver dat de superrijken quasi-openlijk kunnen frauderen: er gebeurt toch nauwelijks iets met de stortvloed aan gelekte documenten. Zelfs koningin Elizabeth (inderdaad: die kranige draak van Engeland) en heilig boontje Bono doen lustig mee met het wegtoveren van hun bergen poen. Technisch gezien wel allemaal legaal, maar op z'n zachtst gezegd moreel bedenkelijk: een vorstin die haar eigen land verarmt, een zelfverklaarde weldoener die zijn winst achterhoudt – hypocriet is een understatement.

Ondanks het schrijnende onrecht – miljarden dollars, euro’s en ponden die naar publieke voorzieningen konden gaan – zien we niet meteen massale protesten. Geen rellen op straat. Geen publieke lynchpartijen. Niet dat we plots alle superrijken onder de guillotinne moeten leggen, maar om telkens zo halfslachtig te reageren moeten we toch al bijzonder fel berusten in ons lot als klein pierke. Zijn we misschien gevoelloos geworden voor dergelijk indirect onrecht?

Misschien zijn we gewoon van nature niet snel geraakt door voor zulke verdoken, haast onderhuidse misdaden. Volgens Rob Nixon, professor aan de Universiteit van Princeton, is dat inderdaad het geval. Hij zegt dat gewone mensen vaak ‘traag geweld’ (slow violence) ondergaan, een geweld dat gradueel en quasi onzichtbaar te werk gaat – een soort uitputtingsslag die meestal niet eens gezien wordt als geweld.

Slow violence gaat te werk als een smeltende gletsjer of een tergend trage lavastroom, waardoor het in tijden van onmiddellijke informatie-overdracht vaak weggefilterd wordt. Het gaat hierbij niet om één gebeurtenis, maar om een gestage progressie of een reeks kleine dingetjes verspreid over tijd en ruimte. Nixon verbindt dit vooral met de gevolgen van klimaatverandering, zoals ontbossing, het stijgen van de zeespiegel en de verzuring van de oceanen, maar het begrip kan ook toegepast worden op de Paradise Papers. Volgens Nixon zien we geweld doorgaans als een gebeurtenis die afgebakend is in tijd en ruimte, en vooral een impact heeft op het lichaam van het slachtoffer, waardoor ‘traag geweld’ uit de boot valt. Dat is bij belastingontduiking ook het geval: de schuldigen roven de staatskas niet fysiek leeg, ze ranselen niemand af, en hun activiteiten zijn verspreid over verschillende jaren, maar de schade die ze berokkenen aan de maatschappij is onmiskenbaar en misschien zelfs onherstelbaar. Het effect dat zulk geweld op ons heeft is immers indirect, niet meteen voelbaar, niet direct gebonden aan onze fysieke lichamen. Het gaat om geld, maar door geldtekort leven er wel degelijk mensen op straat, in lichamelijke en geestelijke miserie. Het effect is onrechtstreeks, maar daarom niet minder pijnlijk.

Wat we leren uit Nixon en onze lauwe reactie op de Paradise Papers, is dat we als maatschappij gewoon niet ingesteld zijn op het registeren van niet-fysieke, trage misdaden. Het is niet toevallig, aldus Nixon, dat slow violence vooral een impact heeft op de armen en zwakkeren in de samenleving - mensen die tegelijk machteloos staan tegenover die vormen van geweld én dat onrecht moeilijker naar buiten kunnen brengen. Het systeem, om even als een hippie te klinken, is niet enkel zo opgebouwd dat de rijken zichzelf op semi-legale wijze steeds rijker kunnen maken, maar, belangrijk nog, ook zo waterdicht gemaakt dat we de misdaden van die rijken nauwelijks als misdaden kunnen zien. Doordat belastingontduiking zo indirect en verdoken gebeurt (het woord zegt het zelf) is het natuurlijk een stuk minder evident om verontwaardigd te reageren of in opstand te komen. Maar kom, een mens kan maar proberen.   

Humo.be-updates in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd:

De Persgroep Publishing heeft haar Privacy– en cookieverklaring aangepast.
Wij gebruiken jouw persoonsgegevens vanaf nu ook om de Diensten van MEDIALAAN Groep/De Persgroep Publishing te optimaliseren en deze waarvoor jij kiest te personaliseren.
Door op “verdergaan” te klikken of door verder te surfen, erken je deze aangepaste Privacy– en cookieverklaring gelezen te hebben.

Verdergaan