Phil Bosmans (Bond Zonder Naam) overleden

(Verschenen in Humo 2710 op 13 augustus 1992.)

"Wat ik zo erg vind aan deze tijd is: we leven in leugens, de leugen is geïnstitutionaliseerd, ze is sociaal aanvaard."

Woorden zijn hefbomen, vindt Bosmans, en daarom jaagt hij ze al lang de wereld in. ''Met geld alleen ben je geen cent waard' - 'Waarom altijd ik, zeg ook eens ''wij'! - 'Wees geen ijsbeer in de zomer!' - 'Brood dat men deelt, smaakt beter' -'Zoek geen grote woorden als een klein gebaar volstaat' - 'Rij niet sneller dan je engelbewaarder'.

• Phil Bosmans «De spreuken werden geschreven om mensen te helpen met een woord, een steun, een troost. Ze werden in de loop der jaren geboren in een diepe pijn om zoveel lijden, nood en wanhoop. Ze groeiden uit een dagelijkse, bewogen confrontatie met de fundamentele onmacht van mensen om in deze wereld een beetje gelukkig te zijn.»

• Bosmans «Spreuken groeien door herhaling, doordat de observaties van mensen die de kern van het leven hebben gezien, door anderen worden overgenomen. Dat is 'de volksmond'. Het typische aan goeie spreuken is dat het fundamentele waarheden zijn; ze zijn van alle tijden, en over iets wat tijdloos is, valt niet te discussiëren.

  »Een cliché is eigenlijk de meer-dan-overtreffende trap van een waarheid. Een spreuk wordt een cliché als de  bevolking een indigestie van die waarheid heeft gekregen. Er ontstaat dan een stemming van 'Jaja, dàt weten we nu al wel.' Het cliché is een vorm van onverschilligheid door gewenning.

  »Wij proberen met de Bond Zonder Naam die gewenning te voorkomen door vooral spreuken te lanceren die inspelen op de problemen van de dag. Wij proberen veeleer de tijdgeest te vatten dan iets te maken wat eeuwigheidswaarde heeft. We houden in gedachten: 'Wie zich tot iederéén overal richt, spreekt niémand aan'. Maar we spelen zoveel kaarten uit, dat vroeg of laat iedereen zijn troef vindt.»

• Bosmans «Ik ben niet zo naïef of pretentieus te denken dat als ik 'Noten mag je kraken. Mensen niét!' laat drukken, de dag daarop alle machtsmisbruik en agressie uit de wereld verbannen zijn. Maar wie weet... als één zondaar op de honderdduizend zich daardoor éven over zijn leven bezint, heeft de actie zijn nut gehad, niet?

  »Goedheid begint bij een louteringsproces, een ommekeer in het denken en de kleinste vonk is voldoende om dat proces op gang te brengen.»

• HUMO Ik heb óók een spreuk: 'Spreek, en u zal fout geciteerd worden'. Gebeurt het wel eens dat de spreuken van BZN uit hun verband worden gerukt?

  Bosmans «Het is al vaak gebeurt dat politieke partijen ze als verkiezingsslogan wilden gebruiken, maar dat verzet ik mij tegen. En hetkomt ook wel eens voor dat mensen de tekst op een affiche naar hun hand zetten.

  »Ooit kreeg ik een brief van een minister, die me bedankt voor de spreuk 'Zeg eens iets goeds van me voor ik dood ben'. 'Dankuwel,' schreef hij, 'ik heb ze boven mijn bed gehangen, aan de kant van mijn vrouw".'»

• Bosmans « Ach, er zijn in elke regering mensen die het goed bedoelen, maar die ook machteloos staan tegenover het geweld van bedrijven, dat geëlleboog van allerlei lobby's en drukkingsgroepen... BZN wil geen politieke lobby worden, maar eigenlijk is er behoefte aan zo'n 'menselijke' lobby, als tegengewicht tegen de 'onmenselijke'.»

• HUMO Sommige BZN-spreuken zijn heel vrijblijven, zó algemeen als de spreuken in de bijbel: zowel God als de Duivel kunnen ze in hun voordeel interpreteren.

  Bosmans «Ik blijf geloven in het potentieel aan goedheid in de mens. Dàt is het begin van alles. Destijds heb ik zware discussies gevoerd met 'linksen' die zeiden: 'Wat u doet is goed, maar het verandert niets. De structuren moeten veranderen. Zolang de machtsstructuur niet verandert, is links en rechts wat goede werkjes doen zinloos'.

  »Wel, ik vind: structuren hangen niet zomaar in de lucht. Structuren zijn producten van ménsens. En als die ménsen niet veranderen, veranderen de structuren óók niet. Alles begint bij de binnenkant van de mens, en elke mens is voor mij een wereld op zich. Dus als ik één mens concreet help, is er alvast één wereld verbeterd.»

• HUMO Als u over het Westers kapitalisme spreekt, zal de kapitalist u antwoorden: wie vooruitgang wil, moet de bluts met de buil nemen. Geen energie zonder vervuiling, geen welstand zonder ongelijkheid.

  Bosmans «Ja, maar naar mijn gevoel hebben we het ideale evenwicht een tijd geleden bereikt en zijn we nu te ver gegaan. er is geen maat meer. Ik ben tegen het mateloze. Ik betreur de geestelijke leegte.

  »De grootste leugen van deze eeuw is, dat men de mensen heeft wijsgemaakt dat er een uitwendig middel is om gelukkig te zijn. Dat is de moeder van alle leugens in de reclame.

  »Het grote dogma van de reclame is dat met geld alles te koop is. Met geld kun je een zacht bed kopen, maar géén slaap. met geld kun je relaties kopen, maar geen vriendschap. Je ziet in de reclame uitsluitend jonge, mooie, gezonde mensen die extatisch en gelukkig zijn...»

• Bosmans «Het failliet van de Westerse beschaving zal het logische gevolg zijn van onze foute levens- en denkwijze. Onze huidige levensstijl wordt gekenmerkt door een dierlijke gulzigheid en een blinde consumptiedrift, die in geen enkele verhoudiing staat tot onze normale menselijke behoeften.

  »Het meest onderontwikkelde gebied in de stad van de mens is het menselijk hart. We moeten wet méér nadenken, anders worden we schapen. Nadenken, stilstaan bij iets, wordt ons moeilijk gemaakt, omdat we in een beeldcultuur leven. We staan voor een geestelijke leegte zonder precedent in de geschiedenis. Straks worden we geprogrammeerd van de wieg tot het graf, zonder dat er nog ruimte is voor eigen inbreng.»

• Bosmans «Met goedheid kom je niet altijd ver. Een nonnetje dat haar hele leven lang bejaarden en zieken verzorgt, blijft naamloos, maar een vandaal die iets kapotslaat, komt diezelfde avond nog in het nieuws. Als je het op korte termijn bekijkt, is wie voor Jezus kiest, een verliezer, net zoals Jezus zelf een verliezer was. Dat heb ik op onze kalender gezet: Als je goed bent voor kleinen en zwakken, is er veel kans dat je vroeg of laat gekruisigd wordt.'

  »Waar goeie mensen samen zijn, groeit er een oase in onze moderne woestijn. En daar valt zoveel échte vreugde te rapen, dat het de moeite loont om goed te zijn.»

Bond Zonder Naam