Karl Ove Knausgård - Zoon

boeken Woensdag 13 maart 2013 - 09u57, door (bv)

Met de nietsontziende doortastendheid van de ware Viking verovert Karl Ove Knausgård, stoere en bebaarde Noor, stormenderhand Europa. Zoals voor veroveraars in dit tijdsgewricht wil helpen, is Knausgård in de schijnwerpers gekatapulteerd met een spektakelrijke stunt: hij publiceerde een zesdelige romancyclus, goed voor liefst drieduizend zeshonderd bladzijden; hij schreef zo schaamteloos en onverhuld autobiografisch dat er processen en familieruzies van kwamen; hij doopte zijn project 'Min kamp', verwijzend naar - het bloed en bodem tartende lef! - de jaren dertig.

karl ove knausgard© Beowulf Sheehan/PEN American Center

Nu uitgeverij De Geus de eerste drie delen van 'Mijn strijd' in het Nederlands gepubliceerd heeft - na 'Vader' (***) en 'Liefde' (***1/2) zopas ook 'Zoon' (**1/2), samen goed voor duizend vijfhonderd bladzijden - krijgen we stilaan zicht op de merites van de jongste hype in boekenland.

'Vader' is het oerboek van Knausgårds cyclus. Het draait rond de twee factoren die zijn leven naar eigen schrijven bepaald hebben: 'Mijn vader en dat ik nooit ergens thuis had gehoord.' Die vader wordt neergezet als een drankzuchtige tiran, angst zaaiend en haat oogstend. De huiselijke horror werpt een slagschaduw over de jeugd van Knausgård, tekent zijn karakter, kleurt zijn levensvisie. De link met de strijd uit de reekstitel ligt voor de hand.

In 'Vader' herhaalt de ijlings aan geestelijke helderheid inboetende oma heel gepast een paar keer hetzelfde grapje: 'Ach, ja, het leven is een ftrijd, zei de vrouw, ze kon de s niet zeggen.' Die strijd levert Knausgård op velerlei fronten: hij heeft het lastig met zijn verleden, zichzelf, zijn schrijven, de verwachtingen van de buitenwereld, en de droom van de perfecte liefde en het harmonieuze gezin.

In interviews heeft de schrijver van 'Mijn strijd' zijn opzet als diametraal tegenovergesteld aan dat van de schrijver van 'Mein Kampf' geduid: 'De werkelijkheid staat buitenspel bij Hitler, terwijl ik het alleen over de werkelijkheid heb. En dan nog over de kleinste van alle werkelijkheden: de huishoudelijke.' Ziedaar het plan van Knausgård: greep op leven, werk en zichzelf krijgen door de strijd met de banaliteit van het dagelijkse leven minutieus te boek te stellen.

De schrijver verduidelijkt zijn aanpak in 'Liefde', de handleiding bij de cyclus. Het vertelt over de ontmoeting met Linda en over de drie uit hun liefde voortkomende kinderen. Maar meer nog gaat de 'Liefde' in de titel uit naar de literatuur. Doorsnee gezapig gezinsgeluk is immers niet weggelegd voor de getourmenteerde Karl Ove, het zonsverduisteringetje in huis. Hij zoekt het in de roes van het schrijven, 'dat manische, dat eenzame, dat gelukkige'.

Dat noopt 'm tot een spagaat, die op tennisvelden tot succes kan leiden maar in het leven van elke dag vooral pijn genereert: of hij probeert zelfverloochenend deel te nemen aan het leven, of hij bouwt afstand in en verdwijnt in het schrijven. Het helpt ook niet dat hij torenhoge eisen stelt aan zijn literaire bezigheden: hij mikt wereldbestormend op de verwoording van 'het wezenlijke, de binnenste kern van het menselijke bestaan' en gaat daarvoor 'op zoek naar iets anders. Dat was de enige verplichting die de literatuur had.'

Zijn poëticale queeste, die hij om de haverklap moet onderbreken voor gedoe met slabbetjes en liefdescrises, leidt, onder meer via de lectuur van de dagboeken van Hauge, tot het concept van de 'Mijn strijd'-cyclus: 'Het enige waarin ik waarde zag, waren dagboeken en essays, datgene in de literatuur wat niet om een verhaal ging, maar slechts uit een stem bestond, de stem van de eigen persoonlijkheid, een leven, een gezicht, een blik die je kon ontmoeten.'

Die radicale compromisloosheid kennen we in ons taalgebied van Leonard Nolens. Niet toevallig definieert die, Brodsky achterna, het gedicht als 'een doorwrochte dagboeknotitie'. Waar zij kiezen voor de verdichting van de poëzie, gaat Knausgård voor de breedte van het proza: 'Het idee was mijn leven zo dicht mogelijk op de huid te komen.'

Dat vertrekpunt staat geenszins garant voor grensverleggende brille, zo leert 'Zoon', het dipje in de cyclus. Het verhaalt ruwweg de lagereschooltijd van Karl Ove, die voor het eerst pilsjes, meisjeslippen en een gevoel van vrijheid proeft en gulzig laboreert aan toekomstdromen als popster, voetbalinternational en ontdekkingsreiziger.

't Is me allemaal te weinig verrassend, ook omdat de contouren van die kindertijd en zelfs sommige herinneringen al in 'Vader' de revue gepasseerd waren. Daardoor is Knausgård in 'Zoon' niet meer dan een eigentijdse slaafse navolger van Marcel Proust, naar wiens autobiografische romancyclus 'Op zoek naar de verloren tijd' overigens al na amper dertig bladzijden in het eerste 'Mijn strijd'-deel verwezen wordt.

Gelukkig weet Knausgård ook op de beste momenten in 'Zoon' het etiket van de zoveelste would-be Proust van zich af te schudden. Dan maakt zijn indrukwekkende taaltoets het credo waar dat hij in 'Vader' geformuleerd had: 'Alles moet ondergeschikt zijn aan de vorm: de stijl, de intrige, de thematiek.' Dan ontwikkelt de schrijver een hypnotiserend ritme, dan sleurt zijn immer doordenderende stroom jeugdherinneringen de lezer ongenadig mee. Iedereen, de schrijver achterna, weerloos tegenover de banaliteit van het bestaan.

Het doet het beste verhopen voor de tweede helft van Knausgårds 'Mijn strijd'-cyclus, die tegen eind volgend jaar compleet in Nederlandse vertaling verkrijgbaar zou moeten zijn. 't Is vooral uitkijken naar het slotdeel, een orgelpunt waarin een essay over Hitler en Breivik het project naar verluidt in de Noorse geschiedenis inschrijft.

0 reacties

reageer ook 

Reageer ook

Humo login:

(wordt nooit getoond)

Of login met facebook:

Nu in Humo

@bartvanegeren op twitter

Naar twitter
bartvanegeren profile

bartvanegerenStephan Vanfleteren vecht koppig voor zijn #ZinInZen: 'Uit angst gaat veel schoonheid verloren.' (bit.ly/UygArY via @Humo)yesterday · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenEen rauwe @Humo-column van Herman Brusselmans: 'Ik wil met open ogen van iemand houden.' Een verlaten schrijver, alleen met de taal.yesterday · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenIn @Humo etaleert @leysenveronique haar olijke liberalisme:'Voor mij staat zaken doen niet gelijk aan geld verdienen.' #ZinInZen" href="http://twitter.com/search?q=%23ZinInZen">#ZinInZen #ZinInZen" href="http://twitter.com/search?q=%23ZinInZen">#ZinInZen8 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegeren@FakePlasticRuby Geweldig, verstandig en geweldig verstandig. (Zowel Eggers als je voornemen.)18 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegeren@elkeneuville Dat schrijnende verlangen naar verlossing het kwartier voor de Rode Duivels de overwinningsgoal maken, Elke. Dát gevoel.33 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenVoor wie nog op zoek is naar een langoureus te genieten vakantieboek: 'Lichtjaren' van James Salter (bit.ly/1pUBoWF, via @Humo).33 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenRemco Campert dicht misleidend licht (en rijmloos): bit.ly/1kQ8O2r via @Humo41 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenDe krachtige vuist van Dave Eggers, de maatschappelijk meest revelante Amerikaanse schrijver van deze tijd: bit.ly/1pASqdO via @Humo44 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenOver binge-lezen en comagenieten: bit.ly/UsvJMg via @Humo49 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegeren'Ik ben een aandoening, geen mens.' Salinger, een snelle masterclass over een trage meester. @Humo (nu ook op uw tablet geen andere onzin).57 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenSiri Hustvedt klauwt naar de dictatuur van het geld en de valse glamour in de hanige kunstwereld: bit.ly/1jsDK86 via @Humo58 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenEen choreografie op een mix van Einstürzende Neubauten en Sonic Youth. Ik doe een vreugdedansje, geheel in de maat. #DeWarande67 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenMet het oog op zondag: bit.ly/1k6bWvl via @Humo. There is such a thing as a free lunch.69 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegeren@Flyman1955 @Humo U vergist zich inderdaad: geen eurocent subsidie van uw, mijn en ons belastinggeld gaat naar Lanoye of Van Reybrouck.71 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegeren@Flyman1955 @Humo Geen van beiden krijgt subsidies (die niet door de politiek uitgedeeld worden, maar door het Fonds voor de Letteren).71 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenTom Lanoye & David Van Reybrouck verhitten hete hangijzers van de verkiezingen, in woord (7 blz in @Humo) & beeld (bit.ly/1tddFRR).71 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenAuteur Rachel Kushner in @Humo: 'Bevreemdend al die recensies op het internet: alsof je in tweeën gesplitst wordt, in jezelf en een avatar.'75 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenHet klimaatbeleid blaast warm en koud, de N-VA geenszins: die plant een nieuwe kerncentrale. Humo's Verkiezingsgids, bit.ly/1l6wXDI78 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenBlixa Bargeld jongleerde gisteravond in Brugge met een denkbeeldige schedel: bit.ly/1l1OtJ9 via @Humo79 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegeren'Talk to the demon' van Wim Vandekeybus: 'Kinderen baas' meets 'Lord of the Flies'. #deSingel84 days ago · reply · retweet · favorite

boeken - Archief

Zoeken in boeken:

Reviews per auteur:

boekreviews rss

Jouw aanraders

De website van Humo maakt gebruik van cookies.   Meer info   Deze melding niet meer weergeven