Karl Ove Knausgård - Zoon

boeken Woensdag 13 maart 2013 - 09u57, door (bv)

Met de nietsontziende doortastendheid van de ware Viking verovert Karl Ove Knausgård, stoere en bebaarde Noor, stormenderhand Europa. Zoals voor veroveraars in dit tijdsgewricht wil helpen, is Knausgård in de schijnwerpers gekatapulteerd met een spektakelrijke stunt: hij publiceerde een zesdelige romancyclus, goed voor liefst drieduizend zeshonderd bladzijden; hij schreef zo schaamteloos en onverhuld autobiografisch dat er processen en familieruzies van kwamen; hij doopte zijn project 'Min kamp', verwijzend naar - het bloed en bodem tartende lef! - de jaren dertig.

karl ove knausgard© Beowulf Sheehan/PEN American Center

Nu uitgeverij De Geus de eerste drie delen van 'Mijn strijd' in het Nederlands gepubliceerd heeft - na 'Vader' (***) en 'Liefde' (***1/2) zopas ook 'Zoon' (**1/2), samen goed voor duizend vijfhonderd bladzijden - krijgen we stilaan zicht op de merites van de jongste hype in boekenland.

'Vader' is het oerboek van Knausgårds cyclus. Het draait rond de twee factoren die zijn leven naar eigen schrijven bepaald hebben: 'Mijn vader en dat ik nooit ergens thuis had gehoord.' Die vader wordt neergezet als een drankzuchtige tiran, angst zaaiend en haat oogstend. De huiselijke horror werpt een slagschaduw over de jeugd van Knausgård, tekent zijn karakter, kleurt zijn levensvisie. De link met de strijd uit de reekstitel ligt voor de hand.

In 'Vader' herhaalt de ijlings aan geestelijke helderheid inboetende oma heel gepast een paar keer hetzelfde grapje: 'Ach, ja, het leven is een ftrijd, zei de vrouw, ze kon de s niet zeggen.' Die strijd levert Knausgård op velerlei fronten: hij heeft het lastig met zijn verleden, zichzelf, zijn schrijven, de verwachtingen van de buitenwereld, en de droom van de perfecte liefde en het harmonieuze gezin.

In interviews heeft de schrijver van 'Mijn strijd' zijn opzet als diametraal tegenovergesteld aan dat van de schrijver van 'Mein Kampf' geduid: 'De werkelijkheid staat buitenspel bij Hitler, terwijl ik het alleen over de werkelijkheid heb. En dan nog over de kleinste van alle werkelijkheden: de huishoudelijke.' Ziedaar het plan van Knausgård: greep op leven, werk en zichzelf krijgen door de strijd met de banaliteit van het dagelijkse leven minutieus te boek te stellen.

De schrijver verduidelijkt zijn aanpak in 'Liefde', de handleiding bij de cyclus. Het vertelt over de ontmoeting met Linda en over de drie uit hun liefde voortkomende kinderen. Maar meer nog gaat de 'Liefde' in de titel uit naar de literatuur. Doorsnee gezapig gezinsgeluk is immers niet weggelegd voor de getourmenteerde Karl Ove, het zonsverduisteringetje in huis. Hij zoekt het in de roes van het schrijven, 'dat manische, dat eenzame, dat gelukkige'.

Dat noopt 'm tot een spagaat, die op tennisvelden tot succes kan leiden maar in het leven van elke dag vooral pijn genereert: of hij probeert zelfverloochenend deel te nemen aan het leven, of hij bouwt afstand in en verdwijnt in het schrijven. Het helpt ook niet dat hij torenhoge eisen stelt aan zijn literaire bezigheden: hij mikt wereldbestormend op de verwoording van 'het wezenlijke, de binnenste kern van het menselijke bestaan' en gaat daarvoor 'op zoek naar iets anders. Dat was de enige verplichting die de literatuur had.'

Zijn poëticale queeste, die hij om de haverklap moet onderbreken voor gedoe met slabbetjes en liefdescrises, leidt, onder meer via de lectuur van de dagboeken van Hauge, tot het concept van de 'Mijn strijd'-cyclus: 'Het enige waarin ik waarde zag, waren dagboeken en essays, datgene in de literatuur wat niet om een verhaal ging, maar slechts uit een stem bestond, de stem van de eigen persoonlijkheid, een leven, een gezicht, een blik die je kon ontmoeten.'

Die radicale compromisloosheid kennen we in ons taalgebied van Leonard Nolens. Niet toevallig definieert die, Brodsky achterna, het gedicht als 'een doorwrochte dagboeknotitie'. Waar zij kiezen voor de verdichting van de poëzie, gaat Knausgård voor de breedte van het proza: 'Het idee was mijn leven zo dicht mogelijk op de huid te komen.'

Dat vertrekpunt staat geenszins garant voor grensverleggende brille, zo leert 'Zoon', het dipje in de cyclus. Het verhaalt ruwweg de lagereschooltijd van Karl Ove, die voor het eerst pilsjes, meisjeslippen en een gevoel van vrijheid proeft en gulzig laboreert aan toekomstdromen als popster, voetbalinternational en ontdekkingsreiziger.

't Is me allemaal te weinig verrassend, ook omdat de contouren van die kindertijd en zelfs sommige herinneringen al in 'Vader' de revue gepasseerd waren. Daardoor is Knausgård in 'Zoon' niet meer dan een eigentijdse slaafse navolger van Marcel Proust, naar wiens autobiografische romancyclus 'Op zoek naar de verloren tijd' overigens al na amper dertig bladzijden in het eerste 'Mijn strijd'-deel verwezen wordt.

Gelukkig weet Knausgård ook op de beste momenten in 'Zoon' het etiket van de zoveelste would-be Proust van zich af te schudden. Dan maakt zijn indrukwekkende taaltoets het credo waar dat hij in 'Vader' geformuleerd had: 'Alles moet ondergeschikt zijn aan de vorm: de stijl, de intrige, de thematiek.' Dan ontwikkelt de schrijver een hypnotiserend ritme, dan sleurt zijn immer doordenderende stroom jeugdherinneringen de lezer ongenadig mee. Iedereen, de schrijver achterna, weerloos tegenover de banaliteit van het bestaan.

Het doet het beste verhopen voor de tweede helft van Knausgårds 'Mijn strijd'-cyclus, die tegen eind volgend jaar compleet in Nederlandse vertaling verkrijgbaar zou moeten zijn. 't Is vooral uitkijken naar het slotdeel, een orgelpunt waarin een essay over Hitler en Breivik het project naar verluidt in de Noorse geschiedenis inschrijft.

0 reacties

reageer ook 

Reageer ook

Humo login:

(wordt nooit getoond)

Of login met facebook:

Nu in Humo

beke square

Humo sprak met Wouter Beke: 'Onze plaats in het bed is in het midden'

  Maandag 27 oktober 2014 - 20u00

‘150 man in de zaal, ondanks de concurrentie van Anderlecht.’ Hij glundert een beetje als hij het zegt, fier over zo veel interesse voor zijn Ronde van Vlaanderen. ‘Gisteren in Leopoldsburg, morgen ook ergens in Limburg, overmorgen...’ Ja, overmorgen? ‘Iets met een school of zo.’ Wouter Beke is al enkele weken bezig aan zijn ideologische tournee langs parochiezalen, culturele centra en andere kanalen. Om het uit te leggen. ‘We moeten nú ingrijpen, anders gaat het hele systeem op de fles.’ Lees een fragment

@bartvanegeren op twitter

Naar twitter
bartvanegeren profile

bartvanegerenBeurstip met voorkennis: gratis leesvoer in @Humo's boekenbijlage, met Grunberg, Cole, Simenon en jonge honden over oude boeken. #bkb144 hours ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenHet oorlogsrequiem 'Shell Shock': een overrompelend bombardement van angst en pijn. Nick Cave & the Sad Deeds. (@LaMonnaieDeMunt)17 hours ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenTeju Cole: 'Obama had de nieuwe Martin Luther King kunnen zijn, maar hij wilde per se president worden' (bit.ly/1tdf8tE via @Humo)3 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenStraks onthul ik bij @movetocure wie volgens Jelle Van Riet de mooiste man ter wereld is. #engodschiepdeman6 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegeren@timdegier Voor een prikje verneem je via @blendle alles, bijvoorbeeld ook dat broodjes niet volstaan als het over opera en oorlog gaat.9 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenIk ben, kortom, wel ongeveer klaar voor mijn pensioen. Even de regeerakkoorden checken: bit.ly/1punpUM via @Humo.10 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenEn een paar dagen later ook met Serge Simonart! SERGE!!! SIMONART!!! (bit.ly/1FrN5M6 via @Humo)10 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenIk ben wezen lunchen met Nick Cave! NICK!!! CAVE!!! (bit.ly/1FrUPxn via @Humo)10 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegeren@pcasteels @Humo Gelogen? Hooguit heb ik de naam Giordano in jouw bijzijn wat onduidelijk gearticuleerd.16 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenPassie in Parijs: Paolo Giordano over priemgetallen en eenzaamheid, liefde en angst, 'Het zwart en het zilver'. bit.ly/1wubD0v @Humo17 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenMilan Kundera, het feest en de kater: bit.ly/1D03ZPK via @Humo21 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenJeroen Brouwers, het definitieve interview: 'Alles gaat naar de kloten, toch?' (bit.ly/1uSL2NI via @Humo)24 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegeren'Ademgebed', verdoemde gedichten op leven en dood: bit.ly/1uJmruv via @Humo25 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenVroeger was ik beter: Humo sprak met Ward Ruyslinck (bit.ly/1uMt13w via @Humo)26 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenRegisseur Felix en schrijver Seppe van Groeningen over broederhaat, moedertaal en vaderliefde: bit.ly/1tcUyp5 via @Humo.31 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenVoor inzicht en vertier, voor ernst en jool: Teju Cole (bit.ly/1t6K4aH via @Humo).32 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegeren@wimhuyghebaert @pcasteels @Humo Jazeker, pionieren is onze lust en ons leven.37 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegeren@pcasteels @wimhuyghebaert Ik niet alleen; ook de ontelbare lezers van het @Humo-interview van twee weken terug weten dat.37 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegeren@pcasteels De spanning, de spanning!38 days ago · reply · retweet · favorite

boeken - Archief

Zoeken in boeken:

Reviews per auteur:

boekreviews rss

Jouw aanraders

De website van Humo maakt gebruik van cookies.   Meer info   Deze melding niet meer weergeven