Karl Ove Knausgård - Zoon

boeken Woensdag 13 maart 2013 - 09u57, door (bv)

Met de nietsontziende doortastendheid van de ware Viking verovert Karl Ove Knausgård, stoere en bebaarde Noor, stormenderhand Europa. Zoals voor veroveraars in dit tijdsgewricht wil helpen, is Knausgård in de schijnwerpers gekatapulteerd met een spektakelrijke stunt: hij publiceerde een zesdelige romancyclus, goed voor liefst drieduizend zeshonderd bladzijden; hij schreef zo schaamteloos en onverhuld autobiografisch dat er processen en familieruzies van kwamen; hij doopte zijn project 'Min kamp', verwijzend naar - het bloed en bodem tartende lef! - de jaren dertig.

karl ove knausgard© Beowulf Sheehan/PEN American Center

Nu uitgeverij De Geus de eerste drie delen van 'Mijn strijd' in het Nederlands gepubliceerd heeft - na 'Vader' (***) en 'Liefde' (***1/2) zopas ook 'Zoon' (**1/2), samen goed voor duizend vijfhonderd bladzijden - krijgen we stilaan zicht op de merites van de jongste hype in boekenland.

'Vader' is het oerboek van Knausgårds cyclus. Het draait rond de twee factoren die zijn leven naar eigen schrijven bepaald hebben: 'Mijn vader en dat ik nooit ergens thuis had gehoord.' Die vader wordt neergezet als een drankzuchtige tiran, angst zaaiend en haat oogstend. De huiselijke horror werpt een slagschaduw over de jeugd van Knausgård, tekent zijn karakter, kleurt zijn levensvisie. De link met de strijd uit de reekstitel ligt voor de hand.

In 'Vader' herhaalt de ijlings aan geestelijke helderheid inboetende oma heel gepast een paar keer hetzelfde grapje: 'Ach, ja, het leven is een ftrijd, zei de vrouw, ze kon de s niet zeggen.' Die strijd levert Knausgård op velerlei fronten: hij heeft het lastig met zijn verleden, zichzelf, zijn schrijven, de verwachtingen van de buitenwereld, en de droom van de perfecte liefde en het harmonieuze gezin.

In interviews heeft de schrijver van 'Mijn strijd' zijn opzet als diametraal tegenovergesteld aan dat van de schrijver van 'Mein Kampf' geduid: 'De werkelijkheid staat buitenspel bij Hitler, terwijl ik het alleen over de werkelijkheid heb. En dan nog over de kleinste van alle werkelijkheden: de huishoudelijke.' Ziedaar het plan van Knausgård: greep op leven, werk en zichzelf krijgen door de strijd met de banaliteit van het dagelijkse leven minutieus te boek te stellen.

De schrijver verduidelijkt zijn aanpak in 'Liefde', de handleiding bij de cyclus. Het vertelt over de ontmoeting met Linda en over de drie uit hun liefde voortkomende kinderen. Maar meer nog gaat de 'Liefde' in de titel uit naar de literatuur. Doorsnee gezapig gezinsgeluk is immers niet weggelegd voor de getourmenteerde Karl Ove, het zonsverduisteringetje in huis. Hij zoekt het in de roes van het schrijven, 'dat manische, dat eenzame, dat gelukkige'.

Dat noopt 'm tot een spagaat, die op tennisvelden tot succes kan leiden maar in het leven van elke dag vooral pijn genereert: of hij probeert zelfverloochenend deel te nemen aan het leven, of hij bouwt afstand in en verdwijnt in het schrijven. Het helpt ook niet dat hij torenhoge eisen stelt aan zijn literaire bezigheden: hij mikt wereldbestormend op de verwoording van 'het wezenlijke, de binnenste kern van het menselijke bestaan' en gaat daarvoor 'op zoek naar iets anders. Dat was de enige verplichting die de literatuur had.'

Zijn poëticale queeste, die hij om de haverklap moet onderbreken voor gedoe met slabbetjes en liefdescrises, leidt, onder meer via de lectuur van de dagboeken van Hauge, tot het concept van de 'Mijn strijd'-cyclus: 'Het enige waarin ik waarde zag, waren dagboeken en essays, datgene in de literatuur wat niet om een verhaal ging, maar slechts uit een stem bestond, de stem van de eigen persoonlijkheid, een leven, een gezicht, een blik die je kon ontmoeten.'

Die radicale compromisloosheid kennen we in ons taalgebied van Leonard Nolens. Niet toevallig definieert die, Brodsky achterna, het gedicht als 'een doorwrochte dagboeknotitie'. Waar zij kiezen voor de verdichting van de poëzie, gaat Knausgård voor de breedte van het proza: 'Het idee was mijn leven zo dicht mogelijk op de huid te komen.'

Dat vertrekpunt staat geenszins garant voor grensverleggende brille, zo leert 'Zoon', het dipje in de cyclus. Het verhaalt ruwweg de lagereschooltijd van Karl Ove, die voor het eerst pilsjes, meisjeslippen en een gevoel van vrijheid proeft en gulzig laboreert aan toekomstdromen als popster, voetbalinternational en ontdekkingsreiziger.

't Is me allemaal te weinig verrassend, ook omdat de contouren van die kindertijd en zelfs sommige herinneringen al in 'Vader' de revue gepasseerd waren. Daardoor is Knausgård in 'Zoon' niet meer dan een eigentijdse slaafse navolger van Marcel Proust, naar wiens autobiografische romancyclus 'Op zoek naar de verloren tijd' overigens al na amper dertig bladzijden in het eerste 'Mijn strijd'-deel verwezen wordt.

Gelukkig weet Knausgård ook op de beste momenten in 'Zoon' het etiket van de zoveelste would-be Proust van zich af te schudden. Dan maakt zijn indrukwekkende taaltoets het credo waar dat hij in 'Vader' geformuleerd had: 'Alles moet ondergeschikt zijn aan de vorm: de stijl, de intrige, de thematiek.' Dan ontwikkelt de schrijver een hypnotiserend ritme, dan sleurt zijn immer doordenderende stroom jeugdherinneringen de lezer ongenadig mee. Iedereen, de schrijver achterna, weerloos tegenover de banaliteit van het bestaan.

Het doet het beste verhopen voor de tweede helft van Knausgårds 'Mijn strijd'-cyclus, die tegen eind volgend jaar compleet in Nederlandse vertaling verkrijgbaar zou moeten zijn. 't Is vooral uitkijken naar het slotdeel, een orgelpunt waarin een essay over Hitler en Breivik het project naar verluidt in de Noorse geschiedenis inschrijft.

0 reacties

reageer ook 

Reageer ook

Humo login:

(wordt nooit getoond)

Of login met facebook:

Nu in Humo

eddy merckx

Humo sprak met Eddy Merckx: 'Ik heb altijd voor België gekoerst. Nooit voelde ik me Vlaming of Waal'

  Dinsdag 22 april 2014 - 06u10

Eddy Merckx noemt Luik-Bastenaken-Luik, de Ardennenklassieker die nu zondag voor de honderdste keer gereden wordt, zijn favoriete koers. Hij won vijf edities, maar dat hadden er net zo goed meer kunnen zijn. We namen naast hem plaats in de zetel in zijn hoeve in Sint-Brixius-Rode. De beste wielrenner wilde niet over Armstrong praten, over al de rest wel. Lees meer

'Topdokters': twee dagen in het spoor van Guido Dua en Mania De Praeter

'Topdokters': twee dagen in het spoor van Guido Dua en Mania De Praeter

  Dinsdag 22 april 2014 - 06u00

‘Als mijn hand nu uitschiet, kunnen de vier ledematen verlamd zijn. Maar wees gerust: dat gaat niet gebeuren.’ Neurochirurgen Guido Dua en Mania De Praeter, topdokters uit de gelijknamige docureeks op Vier, opereren op het scherp van de snee. Humo liep twee dagen in hun spoor en zag hoe ze de ene dag een leven redden en er de volgende dag één nederig uit handen moeten geven. ‘Ook na een tegenslag moeten we er mentaal staan.’ Lees meer en bekijk een filmpje (1 reactie)

@bartvanegeren op twitter

Naar twitter
bartvanegeren profile

bartvanegerenJoost de Vries, president van de republiek der letteren. #goudenboekenuil40 minutes ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenRT @Humo: Hoera! Onze Oppersnor met emeritaat is in de prijzen gevallen, en dat werd hoog tijd! #GuyMortier fb.me/6NxwArASzyesterday · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenJeugddroom: Parijs-Roubaix gereden. (In een volgwagen. Ook met jeugddromen kijk ik wel uit.)11 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenHet tot de verbeelding sprekende testament van Pieter Steinz: bit.ly/1hr44Es via @Humo.15 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenIrak-veteraan Phil Klay, literaire sniper: 'Verbijsterend dat Rumsfeld al die jaren in functie is gebleven.' (bit.ly/1mH4Ij7, @Humo)23 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenAls het averechtse rock-'n-roll-gehalte straks de doorslag geeft, wordt presentator Luc Janssen een gevaarlijke outsider. #HRR1425 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegeren'd'avant': Sidi Larbi Cherkaoui & friends over geloof, vooral in dansen met de glimlach. #deSingel25 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegeren'Hamlet vs Hamlet' in de #Bourla. 'Er zijn of niet? Er is geen vraag dan die.' Geldt evenzeer voor het feestje.28 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenCharles Ducal, Dichter des Vaderlands: 'Ik hou me niet bezig met wie aanstoot neemt aan mijn gedichten — bit.ly/1hj8XKf via @Humo.30 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenDe nimmer genoeg te prijzen Zadie Smith vat het volle leven in een flinterdun boekje: bit.ly/1gWqagf via @Humo31 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenRT @HelmutLotti: Download nu op iTunes: de remix van Armoe! met extra koor én gebooste gitaren. Opbrengst voor Kinderarmoedefonds! https://…32 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegeren@groen: De #factcheck14 bevestigt: een 420 000-tal kinderen leeft in armoede. Geen fraai cijfer voor Di Rupo I #7dag” (1/2)32 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenIvo Victoria in @Humo: 'Er is een gemakkelijk engagement in zwang: we roepen het op Twitter en liken het op Facebook en dan is het gezegd.'37 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenWilliam Forsythe, woekerend met gracieuze chaos. #deSingel39 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenDat eerste meisje in de 'Armoe'-clip van @HelmutLotti is volgens mij niet bepaald arm aan uitstraling: youtu.be/A0a2bYu5c4Q via @YouTube42 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenJoost Vandecasteele vs. Jeroen Olyslaegers: 'Ik kies op 25 mei voor de Piratenpartij. Ik onderschat nooit de kracht van nerds.' @Humo44 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenJeroen Olyslaegers vs. Joost Vandecasteele: 'Als we gaan stemmen, collaboreren we met een systeem dat ons compleet gek maakt.' @Humo44 days ago · reply · retweet · favorite

bartvanegeren profile

bartvanegerenHet Boekenweekgeschenk van Tommy Wieringa is de vrucht van wereldwijs leven, goed kijken en juist voelen: bit.ly/1c7XtwL via @Humo50 days ago · reply · retweet · favorite

boeken - Archief

Zoeken in boeken:

Reviews per auteur:

boekreviews rss

Jouw aanraders

De website van Humo maakt gebruik van cookies.   Meer info   Deze melding niet meer weergeven