Ian Morris - De val van het Westen

En als de Britten dat niet verstaan, dan zal de Chinese vloot het wel even vertalen in een brutaal bombardement van de grote Engelse havens. In werkelijkheid ging het natuurlijk net omgekeerd. Ian Morris vraagt zich af waarom zijn openingsverhaaltje alleen maar fictie is.

Waarom domineert het Westen sinds de 19de eeuw de wereldgeschiedenis? Is dat een geval van voorbestemming of dom toeval? Vervolgens waagt hij zich aan een verhaal dat twee keer twintig eeuwen omspant: een schitterend academisch circusnummer!

De ambitie lijkt 19de-eeuws, maar de aanpak is dat niet. Morris, archeoloog van opleiding, jaagt een verbijsterende hoeveelheid gegevens uit alle mogelijke bronnen door een zelfgemaakt rekenkundig model. Verdwenen en vergeten volkeren en beschavingen passeren in een lange stoet. Uit het model rollen hoofdstuk na hoofdstuk twee golvende, meestal parallelle lijnen die de ontwikkeling van het Oosten en het Westen weergeven, van meet af aan met een kleine voorsprong voor de tweede beschaving.

De lijnen kruisen elkaar twee keer: eerst in de eerste eeuwen na Christus, wanneer het Oosten de leiding neemt, en de tweede keer in de 17de eeuw, wanneer in het Westen de wetenschap doorbreekt. Achter de op- en neergang van historische rijken schuilen volgens Morris de vijf ruiters van de Apocalyps: klimaatverandering, migratie, honger, ziekte en het falen van staten.

Maar een nog grotere kracht sluimert in de geografie: het Westen dankt zijn wereldheerschappij onder anderen aan het simpele feit dat er tussen Europa en Amerika veel minder water ligt dan tussen China en Amerika, waardoor de Atlantische Oceaan op een bepaald ogenblik een enorme economische transportband werd.

Draait het wiel van de geschiedenis nu verder en zal het Westen vallen? Daarvoor zitten Oost en West nu te veel aan elkaar vast. Als de vijf ruiters weer uitrijden, zal het voor de laatste keer zijn. Dat zal niemand nog kunnen navertellen.

• Het Spectrum