Joseph Stiglitz - Vrije val

In 'Perverse globalisering' (2002) maakte hij zich al druk over de immer groeiende kloof tussen arm en rijk, schuldenaar en schuldeiser, bezitter en verliezer. Zijn mededogen bleek niet louter ingegeven door een bovengemiddeld, economen niet per definitie in het DNA gebeiteld rechtvaardigheidsgevoel.

Stiglitz' motief is ook economisch: ongelijkheid zet een rem op de economische groei, want rijken hebben meer geld dan ze opkrijgen, terwijl armen minder spenderen dan ze zouden willen en kunnen.

In zijn nieuwe boek, 'Vrije val' (Het Spectrum), luidt het: 'Het falen van ons financieel systeem is illustratief voor het falen van ons economisch systeem in het algemeen, en dat openbaart dan weer diepere problemen in onze maatschappij.'

Het empathisch vermogen van Stiglitz inspireert 'm ook tot formuleren op maat van het brede publiek. Zelfs wie zo goed als niks van de beurs afweet en spontaan aan de Ronde van Vlaanderen denkt als het woord 'koers' valt, begrijpt Stiglitz als hij de essentie van de financiële en de daaruit volgende economische crisis uit de doeken doet.

Zijn heldere stijl omvat helaas ook menige didactisch verantwoorde herhaling, maar Stiglitz probeert de verveling te bevechten met een terloopse sprankeling. De meest geciteerde uit 'Vrije val': president Obamaschoot tekort in zijn reactie op de crisis en deed weinig meer dan 'wat schuiven met de ligstoelen op de Titanic'.

De man van de grote change verzonk mét zijn beloftes in het grote aanmodderen. Het klopt dat Obama's economische team innig verstrengeld was met Wall Street, dat 'casino voor de rijken', en daardoor niet van op een objectieve afstand naar de crisis kon kijken en daadkrachtig optreden.

Maar intussen is de Amerikaanse president wél in actie gekomen: begin dit jaar stelde hij voor de banken extra te belasten en via extra reglementeringen in het gareel te houden. De slachtoffers van de kredietcrisis stak hij een hart onder de riem in de State of the Union.

't Viel te verwachten dat bij het verschijnen van 'Vrije val' de meeste aandacht zou uitgaan naar de kastijding van Obama, maar die is niet de essentie van Stiglitz' nieuwe boek. Het was 'm te doen om 'het uitzoeken van wat er gebeurd is', wat hij geregeld vergelijkt met het pellen van een ui: laag na laag legt hij de waarheid bloot.

Het beeld klopt helemaal: de tranen springen je in de ogen bij Stiglitz' heldere analyse van de problemen. Gelukkig is er ook zijn gedurfde toekomstvisie. De betreffende hoofdstukken zijn zeer de moeite, niet alleen voor regeringsleiders die niet langer willen meewerken aan oplossingen waarbij banken en investeerders winnen en belastingbetalers verliezen.

Stiglitz bepleit meer regulering, vindt zwaardere belastingen voor de rijkste schouders onvermijdelijk, en wil de banken verplichten terug te plooien op hun kerntaken. Zijn prangende slotvraag luidt: 'Zullen we de kans grijpen om weer een gevoel van evenwicht te vinden tussen de markt en de staat, tussen individualisme en de gemeenschap, tussen mens en natuur, tussen middelen en doelstelling?'

Stiglitz' remedie imponeert meer dan zijn diagnose van 'de bijna-doodervaring van ons economische systeem', omdat het daar struikelen is over gelijkhebberige zinnetjes als 'had ik het niet gezegd' - 't is je reinste triomfalisme: zijn sombere toekomstvisioenen blijken uit te komen en veel onheil had voorkomen kunnen worden als beleidsmakers maar naar hem geluisterd hadden. De kleine kantjes van een groot man. Maar sinds 'Vrije val' heeft de kredietcrisis dus wel een winnaar: Joseph Stiglitz.

• Joseph Stiglitz
• Het Spectrum