Jeroen Brouwers - Sisyphus' bakens

'Sisyphus' bakens' (Atlas) heeft-ie z'n recentste boek gedoopt, het achtste deel van zijn 'Feuilletons'. En jawel: dit is nog eens een zuivere oefening in polemiek. Grimmig hanteert Brouwers de karwats - de dop mocht duidelijk nog eens van de pot vitriool.

'Sisyphus' bakens' is opgehangen aan de Prijs der Nederlandse Letteren, de meest prestigieuze onderscheiding voor een schrijver uit het dubbele tochtgat aan de Noordzee, uitgereikt door de Nederlandse Taalunie. Brouwers zou die oeuvreprijs in 2007 krijgen, maar weigerde 'm. Een geldkwestie, werd algauw rondgesnord, want Brouwers, de inhalige vrek, vond de 16.000 euro prijzengeld te minnetjes.

Dat vónd hij ook, en daarvoor draagt hij nu glashelder de argumenten aan. Maar hij legt ook omstandig uit dat die belediging niet de aanleiding vormde voor zijn daad. Wat hem wél inspireerde om de prijs ('een bord koude snert met een schimmelvacht') te weigeren: de killige, benepen houding van de Taalunie, de eindeloze danspasjes ten faveure van het ego van Ronald H. Plasterk (de Nederlandse minister van Cultuur), en de manier waarop de koninklijke hoven van de Lage Landen - de prijs wordt in principe afwisselend door het staatshoofd van België en dat van Nederland uitgereikt - literatuur als een folkloristisch wissewasje zien. Wie Brouwers kent, weet: die krijgen ervan langs. En jawel, geen kakelaar die van ver of dichtbij iets met de affaire te maken had of hij krijgt het vleesmes tegen de strot geduwd. Brouwers boos!

Hoe beperkt de inzet ook moge lijken, particulier is dit werkje geenszins. Want Brouwers doet veel meer dan pietepeuterig de eigen navel uitkuisen: hij signaleert vooral het akelige lijkluchtje dat uit het hedendaagse boekbedrijf opstijgt. Als het gaat over wat een auteur zoal verdient aan een boek, bijvoorbeeld. Een schandelijke verdeelsleutel bezorgt de boekhandels en uitgevers het briefgeld en de schrijver de koperen muntjes - zoiets. Op de gouden tafels van de literatuur blijft voor de schepper vaak niet meer dan een homp brood en wat goedkope charcuterie achter: schrijvers in de Lage Landen flirten haast zonder uitzondering met de armoedegrens.

En zelfs wie dát priegelig gezeur blijft vinden, heeft iets te zoeken in dit vloekschrift. Want Brouwers blijft Brouwers: de zaakwaarnemer van tollende zinnen. Zelfs met het schuim op de bek moet de taal virtuoos blijven. En dus krijgt de lezer ook nu weer een stilistisch bombardement op z'n kop. En ja, natuurlijk is Brouwers een oversizede dramaqueen die een eindje kan doordrammen, en werkelijk álle vlees op zijn weg in de gehaktmolen draait. Een dwarsligger, geeft hij zelf toe, maar: 'ik bewijs er de mensheid een dienst mee: de dwarsligger houdt de rails bij elkaar'. Zo is dat maar net.