Martin Amis - Het tweede vliegtuig

Het titelverhaal is exact één week na de aanslagen geschreven, en dat proef je: het bloed is nog aan 't stollen, de onmacht en razernij zijn vers, de zinnen zitten vol kabaal. Daarna komt er meer distantie, al wil de woede niet wijken. Voor nieuw feitenmateriaal moeten we overigens niet bij Amis zijn - 't zijn vooral zijn brute argumentatie en pulserende stijl die van dit boekje iets bijzonders maken. Als hij in 'De verkeerde oorlog', geschreven in maart 2003, kipkap maakt van de argumenten van de oorlogsbaasjes Bush & Blair, doet hij dat met de argumenten die we intussen wel kennen, maar hij verankert ze in puike, lucide opgeschreven taal. Want, een rode draad door het hele boek, Amis is een schrijver - eentje met tien romans op zijn palmares.

Maar Amis is, zijn reputatie getrouw, pas echt ongenadig als hij het over de islam - of beter: het islamisme - heeft: 'Natuurlijk respecteren we de islam. Maar het islamisme respecteren we niet, net zoals we Mohammed respecteren en Mohammed Atta niet.' Het is er Amis vooral om te doen de dommelaars uit het politiek correcte kerkje wakker te snokken. En daar slaagt hij, gokken we, best in. Je kan het hartgrondig oneens zijn met de schrijver, je kan zijn recht-voor-de-raapse gepolemiseer drammerig en zelfs hysterisch vinden, maar je kan níét in een relativerend boogje om zijn boude stellingen heen lopen.

En dan zijn er nog, welgekomen tussen de tirades, de twee kortverhalen: parels over de zwijnen. 'De laatste dagen van Mohammed Atta' is aardig, 'In het paleis van het laatste eind' zonder meer hallucinant: een krankzinnige beschrijving van wat zich in de paleizen van Saddam moet hebben afgespeeld. Je hoopt dat het een overtrokken parodie is, je vreest dat het de perverse waarheid is. Het is een zwartgeblakerd verhaal dat zich in de ziel schroeft en in één pijnlijke ruk aantoont dat - wat heet - fictie soms meer kan zeggen dan een slim gestoffeerd essay.

De slotconclusie is helder: '11 september gaat door, is nog steeds bezig, met al zijn geheimzinnigheid, zijn instabiliteit en zijn verschrikkelijke dynamiek.' Als dat geen verkwikkend welterusten is.

(jm)

• Martin Amis: website
• Wikipedia: Martin Amis