György Dragomán - De witte koning

Geen idee of zijn ouweheer net als die van zijn hoofdpersonage, de elfjarige schijtlaars Dzjata, ooit werd opgepakt door de geheime dienst, feit is dat de angst en de gruwel van die jaren tot in al zijn vezels zijn doorgedrongen.

Achttien hoofdstukken lang, vanwege hun perfecte spanningsboog stuk voor stuk sublieme kortverhalen, wordt Dzjata ingewijd in de geheimen van het leven der volwassenen. Samen met de onzekerheid over het lot van zijn vader verbrijzelt het alomtegenwoordige geweld - in de gedaante van voetbaltrainers, leerkrachten, voormalige ambassadeurs, oorlogswezen en ander crapuul met losse handjes en niks te verliezen - beetje bij beetje zijn onschuld. Het staalharde pantser dat ervoor in de plaats komt, kan helaas niet verhinderen dat het geweldvirus zich ook in zijn eigen hoofd nestelt: in het hoofdstuk 'Kastanjerol', waarin een hongerige leurder van huishoudartikelen Dzjata's verjaardagstaart naar binnen schrokt, kleurt een embryonale moordlust zijn blik scharlaken.

Dragomán zelf is niet minder genadeloos wanneer hij de uitwassen van de dictatuur in de verf zet. Zo moeten Dzjata en zijn vrienden in het hoofdstuk 'Houweel' hun voetbalveld afgraven omdat de aarde met radioactiviteit besmet is door de kernramp in Tsjernobyl. De kwalijke gevolgen worden door een militair weggehoond: 'Iedereen weet dat de jeugd de toekomst van het land is, de grootste schat van het land, en die schat zou de partij vast niet bloot willen stellen aan zo'n gevaar.' In de finale, waarin de begrafenisplechtigheid van Dzjata's opa - voor zijn pensionering een hoge apparatsjik - volledig ontspoort, paart de schrijver doorleefde tranentrekkerij aan gruwelijke slapstick. Zijn hoofdpersonage zoekt dekking in de troostende woorden van zijn opa zaliger: 'Niet huilen, kalm maar, het leven gaat gewoon weer verder.'

In zijn beste momenten - we hebben vingers moeten lénen om ze te kunnen tellen - herinnert 'De witte koning' aan pakweg 'Werther Nieland' van Gerard Reve (dezelfde broeierige atmosfeer, dezelfde mix van kinderlijke onschuld en misselijkmakende horreur) of recenter 'Dertien' van David Mitchell (dezelfde schwung, dezelfde spannende actiescènes, dezelfde naar de keel grijpende uitwerking van een coming of age-verhaal). Zuivere literatuur, verpakt in a sheer good read: u weet wat u te doen staat.

• Atlas: 'De witte koning'