Floris Cohen - De Herschepping van de Wereld

In 'De herschepping van de wereld' (Bert Bakker) loopt Floris Cohen de hele weg terug, van Newton naar de eerste Griekse en Chinese vormen van natuurfilosofie. Hoe komt het toch, vraagt hij zich af, dat uitgerekend in Europa, die laatkomer in de wereldgeschiedenis, de beslissende doorbraak naar het wetenschappelijke denken is geforceerd? Waarom hebben die pientere Chinezen de bewegingswetten niet doorgrond? Het Chinese rijk was sterk en eengemaakt, waardoor het weinig externe impulsen ontving. De Chinese wetenschap liep dood. De Griekse stadstaatjes gingen ten onder, maar hun natuurfilosofie werd getransplanteerd naar gebieden buiten Griekenland en daar telkens verrijkt. De teksten van Aristoteles, Euclides, Archimedes en co. bereikten West-Europa via Bagdad, Toledo en Byzantium. De grote doorbraak had ook in de islamwereld kunnen gebeuren, meent Cohen, als barbaarse invasies geen einde hadden gemaakt aan de openheid in die cultuur.

Het flink verrijkte Griekse basispakket begon in de zestiende eeuw op verschillende plaatsen in Europa onderzoekers te inspireren. Het extraverte christendom en vooral het protestantisme nodigden de gelovigen uit om - als goede rentmeesters - Gods schepping beter te leren kennen en te 'beheren'. Al waren er ook grenzen aan de verdraagzaamheid van de kerk, zoals Galilei zou ondervinden toen hij begon te verkondigen dat de aarde rond de zon draait. Europa is in de tijd van de godsdienstoorlogen misschien wel door het oog van de naald gekropen, want de reis naar het licht had kunnen afbreken. De Vrede van Westfalen (1648) kwam net op tijd - Newton publiceerde zijn 'Principia' in 1687.

Er schuilt een vreemde ironie in het feit dat Floris Cohen erin slaagt om dit verhaal, waarin de wiskunde een heerlijk bevrijdende rol speelt, te vertellen zonder zelfs maar één formule te gebruiken. Ook verstokte alfamensen hebben dus geen excuus om dit mooie, heldere boek ongelezen te laten.

• Floris Cohen: eigen webstek