Ingo Schulze - Nul-Zes

Lees: hij roept - vaak met weinig woorden - een beklemmende sfeer op en laat ze even snel weer wegebben, vaak zonder dat de lezer er erg in heeft.

In het titel- en openingsverhaal (mocht u de titel niet meteen vatten: mobiele telefoonnummers in Nederland beginnen met het kengetal 06) zet een gsm de relatie van een Berlijns koppel op losse schroeven, in 'Milva, toen ze nog heel jong was' trekt een toevallige gewelddaad de verhoudingen tussen een stel vrienden onherroepelijk scheef. De extatische roes van het hoofdpersonage uit 'Geloof, hoop, liefde nummer 23' - op de dag waarop hij partner wordt van de advocatenfirma waarin hij werkt, vindt hij de liefde van zijn leven - wordt door Schulze vakkundig neergesabeld.

Schrijvers die over hun schrijverschap schrijven laten ons doorgaans siberisch, maar Schulze doet het gelukkig subtiel of verneukeratief genoeg om de lezer te blijven boeien. In 'In Estland, op het platteland' draagt de verteller het masker van de onbeholpen waarnemer ('Wat zou het mooi geweest zijn het nu volgende te kunnen beschrijven op de manier van Leskov of Toergenjev') maar vermengt wél uiterst vakkundig slapstick met ennui. Tussendoor tekent hij haarscherp de teleurstellingen op van hen die jarenlang hadden gesmacht naar de zegeningen van het kapitalisme: 'Alles wat ze hadden gewild, was bereikt: onafhankelijkheid, democratie, markteconomie, binnenkort de EU. Maar nu zijn alle eilanden en grondstukken langs de kust verkocht aan Finnen en Zweden, een deel ook aan Russen en Duitsers, evenals de beste huizen in Tallinn. Er is eigenlijk niets meer wat nog geprivatiseerd en op de vrije markt verhandeld kan worden. En nu?' Andere schrijverspersonages filosoferen dan weer verwoed over het leven na God, die in de wereld na de val van de Berlijnse muur vele gedaanten kent: 'Noodlot is een geseculariseerde variant van God. Die wil men niet langer, maar het is te veel gevraagd om helemaal alleen op jezelf aangewezen te zijn.'

In zijn roman 'Nieuwe levens' uit 2007 verwerkte Schulze uitvoerig zijn verleden als dramaturg, journalist en militant in het Neues Forum, de burgerrechtenbeweging die in 1989 het uiteenspatten van de DDR katalyseerde, en ook hier - met name in het lange verhaal 'Verwarring op oudejaarsavond' - weerklinken autobiografische echo's. Een zakenman wiens clandestiene activiteiten voor het Neues Forum ironisch genoeg aan de basis liggen van zijn succes wordt op oudejaarsavond 1999 herenigd met zijn grote liefde, maar de roes van de Wende blijkt onherroepelijk vervlogen, hun liefde voltooid verleden tijd. Ook in 'Een nacht bij Boris' shaket Schulze een heerlijke cocktail van beklemming en verveling die hij bewust om zeep helpt met een scheut opzichtige ironie.

Toch is Schulze allerminst een writer's writer, en wie de bundel enigszins uitgeslapen ter hand neemt mag zich verwachten aan een feest van subtiele literaire openbaringen: 'Eén fractie waarin ik alles begreep. Niets, niets was verloren gegaan. Ik zag het en wist een seconde later dat ik niets meer zag, dat het gordijn weer dichtgeschoven was.'