Dirk van Weelden - Het middel

Dat geeft: een utopische roman die de grenzen aftast tussen idealisme en terrorisme, en het filosofiegehalte van literatuur tot het uiterste drijft.

Victor is een lamlendige kantoorboekhandelaar die teert op de daadkracht en de centen van zijn succesvolle madam, tot hij wordt getroffen door 'de vergetelheid der ledematen'. Zonder méér bloedvergieten dan een lichte schaafwond vallen spontaan allerlei uitsteeksels van zijn lijf. De medische wetenschap staat voor een raadsel, maar een klant van Victors vrouw blijkt aan dezelfde ziekte te lijden en vat het plan op om op de 'oostelijke vlaktes' een geneeskrachtige plant te zoeken. Victor, die de mensen rondom hem karakteriseert door hen een toepasselijke dood toe te dichten, bedenkt dat zijn vrouw minstens een bomexplosie of een vliegtuigcrash waard is, want 'iemand die tegen klanten vertelde dat haar man uit elkaar viel leefde onmiskenbaar voor het grote gebaar.'

Een teen, een pink, een oorschelp en een teelbal lichter trekt Victor met zijn nieuwe maatje naar de oostelijke vlaktes van een onwerkelijk uitgestrekt Nederland. Nietsvermoedend belanden ze in de klauwen van de Wijsheid Academie, een idealistische groepering die haar leden implanteert met synthetische levenservaring. Eén nadeel: na implantatie stinken de idealisten naar kattenpis.

Geen hond (ook niet de in 'Het middel' rondtrippelende mensenvriend met visionaire naam Constant) weet waarom Van Weelden zijn beste vondst na één derde van zijn boek hopeloos vergeet: Victors gruwelijke maar fascinerende ziekte verdwijnt op een zijspoor, afgedaan als een gemoedsgesteldheid. Liever gaat de schrijver in op het gevaar dat schuilt in utopieën en laat hij zich gaan in overpeinzingen van wisselende relevantie. Sterk in sfeerschepping is 'Het middel' absoluut, maar de onverbeterlijke filosoof in Van Weelden herleidt het verhaal tot het knechtje van zijn beschouwingen. Wij zien het toch liever andersom.

• Dirk van Weelden