Benjamin Barber - De infantiele consument

't Begint nochtans veelbelovend. De schrijver van het (vooral na de aanslagen van 11 september 2001) vaak geciteerde 'Jihad vs. McWorld' beschrijft de Amerikaanse burger als een dreinerige kleuter die, omdat hij overal en altijd zijn zin wil krijgen, de complexiteit van de samenleving negeert en daarmee de democratie ondergraaft: 'Vergeten is de precieze betekenis van het sociaal contract, een convenant waarbij individuen overeenkomen om hun niet-gewaarborgde persoonlijke vrijheid op te geven in ruil voor de zegeningen van een publieke vrijheid en een gewaarborgde veiligheid voor allen.' En van de staat hoeft de burger geen heil te verwachten: die is zozeer doordrongen van het extreme marktdenken dat hij zelfs zijn ultieme taak - het bewaren van de veiligheid, desnoods met geweld - schaamteloos privatiseert. Wat onvermijdelijk tot excessen leidt: zie de dubieuze rol van de beveiligingsfirma Blackwater in de oorlog in Irak.

Barber is goed op dreef als hij de boomende industrie voor kidults beschrijft, de onbeschaamd perverse uitspraken van gevierde marketeers onder de loep neemt of de ontspoorde relatie tussen producten en marketing beschrijft: diende reclame vroeger om een product aan de man of vrouw te brengen, tegenwoordig proberen diezelfde marketeers het koopvee alleen nog te lijmen aan een sterk merk waar - minor detail - een fysiek product aan vasthangt. Zoals Naomi Klein al schreef in 'No Logo' verkoopt Nike geen schoenen maar sportief succes en urban cool, Starbucks geen koffie maar een levenshouding, IBM geen computers maar business solutions.

Maar dan ontpopt Barber zich als een dreinende onheilsprofeet die zich zelfs laat verleiden tot een samenzweringstheorie: 'Ik beweer dat veel van onze belangrijkste zakelijke, educatieve en bestuurlijke instellingen zich doelbewust bezighouden met infantilisering en dat we bijgevolg kwetsbaar zijn voor daarmee samenhangende praktijken als privatisering en merkmarketing.' Al heeft hij uiteraard een punt: de staat - of de markt, 't zijn twee handen op één vetgemeste buik - heeft er alle belang bij dat burgers verslaafd blijven aan consumeren, want dat houdt die markt in stand. Volgens Barber moet het kapitalisme weer goederen gaan produceren en diensten aanbieden die tegemoetkomen aan de échte behoeften van burgers, in plaats van de verslaving van dolgedraaide consumenten te voeden. En die consumenten moeten massaal uit hun shoproes ontwaken en burgers worden die de staat ter verantwoording roepen: alleen zo kan de democratie overleven.

't Is enigszins riskant om een boek dat pleit voor meer volwassenheid bij het oplossen van uiterst complexe vragen af te doen als te ingewikkeld, maar so what: Barber had zijn punt ook op 150 vlot geschreven pagina's kunnen maken. Hadden u en wij meer tijd om te, euh, shoppen.

• Benjamin Barber - official site