Jonathan Coe - De regen voor hij valt

't Is dus niet verwonderlijk dat de schrijver na het grootse caleidoscopische tweeluik 'De Rotters club' / 'De gesloten kring' opteerde voor een roman waarin de personages níét tegen de muur van de grote wereldgebeurtenissen stuiteren maar integendeel ronddartelen - en dat mag u letterlijk nemen - in hun gesloten familiekring.

Spilfiguur in 'De regen voor hij valt' (Querido) is de bejaarde Rosamond. Net voor haar dood heeft ze op enkele cassettebandjes tekst en uitleg gegeven bij twintig foto's - tot beeld gestolde mijlpalen in haar leven. Haar nicht en executeur-testamentair Gill krijgt de opdracht de tapes bij Rosa's blinde nichtje Imogen af te leveren, maar als die van de aardbodem verdwenen lijkt, dompelt Gill zich zelf onder in het tumultueuze verleden van haar tante. Daarmee wordt ze getuige van een 'langzame onthulling van hun onvermoede, verborgen familiegeschiedenis'.

Wat begint als het aaneenrijgen van onschuldige tableaux vivants uit een vervlogen verleden ontaardt gaandeweg in een bitter en hartverscheurend relaas van een vrouw die steeds helderder inziet dat haar leven vergooide moeite is geweest. 't Heeft alles te maken met Rosamonds onmogelijke relatie met haar oudere nicht Beatrix, een ongeleid projectiel dat alleen uit was op haar eigen zielenheil en de beate Rosamond daartoe meermaals als voetveeg heeft gebruikt. Om de zeurende pijn die haar onvervulde verlangens voor Beatrix veroorzaakt te verdoven, probeert Rosamond haar pijnlijke verleden met terugwerkende kracht ongedaan te maken door zich over Beatrix' kleindochter Imogen te ontfermen: 'Wij zouden jou alles geven wat je moeder tekort was gekomen. En zo zou de weegschaal van de gerechtigheid, over de generaties heen, misschien weer in evenwicht komen.' Sluitstuk van haar missie is het verhaal dat ze aan Imogen wil presenteren, als tegenwicht voor de chaotische lappendeken van toevalligheden die hun aller leven is.

Het gegeven mag dan al weinig origineel zijn (bejaarde vrouw kijkt terug op haar gebroken leven), Coe doseert de cliffhangers perfect en laat telkens op het juiste moment een lijk uit de kast tuimelen. Ronduit magistraal is hoe hij Rosamonds geaardheid de hele roman lang subtiel in de schaduw weet te houden - 't lijkt vooral een weinig ter zake doend detail, tot hij het met volle kracht op de lezer loslaat. Aan het slot dreigt 'De regen voor hij valt' nog even af te glijden naar een regelrechte tearjerker, maar Coe herpakt zich meteen: de brief waarin het lot van Imogen kurkdroog uit de doeken wordt gedaan, slaat de lezer keihard in de maag.

Wij vonden Coe totnogtoe op zijn sterkst als hij registreerde hoe de al te menselijke machtsdrang van individuen met grootheidswaan - the good ole powers that be - de levens van nog andere individuen doet ontsporen. 'De regen voor hij valt' bewijst nogmaals dat hij ook zonder die spat politiek kan.

• Contemporary Writers: Jonathan Coe
• Excerpt: The House of Sleep