Mark Bowden - Te gast bij de Ayatollah

'Te gast bij de Ayatollah' is, net als 'Black Hawk Down', een reconstructie van één van de donkerste uren die Uncle Sam in de laatste decennia moest doormaken: de gijzeling van het Amerikaanse ambassadepersoneel in Teheran door islamitische studenten, die begon in november 1979 en pas eind januari 1981 opgelost raakte.

Het was de eerste keer dat de US of A zich geconfronteerd zag met moslimextremisme, en meteen lag - naast de roep om Iran terug naar het Pleistoceen te bombarderen - de vraag 'waarom háten ze ons toch?' op ieders lippen. Fijntjes merkt Bowden op dat de horde journalisten die zich op de gijzeling stortte opvallend weinig moeite deed om die vraag ook te beantwoorden. Liever waadden ze kniediep door het opspattende patriottische sentiment. Er is, gemeten aan de reactie op de aanslagen van 9/11, opvallend weinig veranderd. Of toch: de vraag 'why do they hate us?' is door een nijvere copywriter van het Witte Huis omgekneed tot het meer universeel klinkende 'why do they hate Freedom?'

Geduldig en met een grimmig gevoel voor humor tekent Bowden het leven van de gegijzelden en hun bewakers op, brengt hij verslag uit van de frustrerende onderhandelingen op het hoogste politieke niveau, en doet hij pogingen om de hele gijzeling in een breder, historisch perspectief te plaatsen: dat van het Amerikaanse imperialisme in de Golfregio. Maar je merkt dat zijn hart pas echt sneller gaat slaan als hij mag schrijven over de Amerikaanse elitetroepen die ook in 'Black Hawk Down' al de hoofdrol speelden. De gijzelingscrisis in Teheran betekende namelijk de doorbraak in de jarenlange strijd van kolonel 'Charging' Charlie Beckwith om een geheime eenheid op te richten die alleen bij de allergevaarlijkste missies in actie zou komen: Delta Force. Als president Jimmy Carter uiteindelijk het groene licht geeft voor een gewaagde raid op de ambassade, strandt Beckwiths reddingsoperatie in de Iraanse woestijn, lang voor iemand nog maar een glimp van Teheran heeft opgevangen. Enkele legerhelikopters, een C-130, acht soldaten én Carters presidentschap sneuvelen in die vroege uren van 25 april 1980. Na de mislukte bevrijdingspoging zou Carter er nog in slagen de vrijlating van de Amerikanen te bedingen, maar ayatollah Khomeini was wél zo pesterig om de overdracht uit te stellen tot op de eerste dag dat Ronald Reagan in het Witte Huis zat.

Ondanks de ongetwijfeld gedegen research blijft 'Te gast bij de Ayatollah' een hoogst dubieus boek. Het lijdt geen twijfel dat het alweer een bestseller wordt: tot de dag van vandaag leeft in de VS de verontwaardiging over de grove schending van het internationale recht door Iran voort. Voor wie de kaakslag vergeten was, is een televisieserie in de maak. Maar op dit eigenste moment houdt de VS wereldwijd enkele duizenden mensen gevangen op geheime locaties, zonder enige vorm van proces: ook geen misse schending van het internationale recht, maar Bowden verwijst er zelfs niet oppervlakkig naar. Wellicht omdat zij daar zitten ter vrijwaring van de Republiek en de waarden waarvoor zij staat: één natie onder God, met vrijheid and Justice for all. Je vraagt je af wat zo'n Iraniër daar eigenlijk op tegen kan hebben.

• The guest of Ayatollah