Louis Paul Boon - de kleine eva uit de kromme bijlstraat

'de kleine eva uit de kromme bijlstraat' doet in verzen het verhaal van het gerechtelijk onderzoek naar de moord op een achtjarig meisje, Eva Blancken. Boon baseerde zich voor zijn gedicht op de berichtgeving over de wurgmoord op het Antwerpse meisje Cecilia Otte uit 1937: om deze verknipte zaak te vatten, verknipte hij krantenstukken en monteerde hij feiten en geruchten, gevoelens en vermoedens tot een flitsend relaas, nu eens ontroerend, dan weer beenhard.

Het gedicht is inmmiddels een halve eeuw oud, maar het klinkt akelig actueel door de echo's van uitzichtloze radeloosheid ('nog dezelfde avond de onrust/ die groeit gelijk een vrucht die rijpt') , mogelijk onverantwoorde ouders ('hij is zestig men zegt dikwijls dronken/ zij is dertig zegt men dikwijls heet') en onnoemelijke feiten ('het broekje gestroopt over de dijen/ zoals men stroopt kleine wilde konijnen'). Die beklemmende links met onze verdwenen en vermoorde meisjes van het voorbije decennium, illustreren behalve Boons vakmanschap vooral zijn ambitieuze opzet.

In een interview noemde de schrijver zelf 'de kleine eva uit de kromme bijlstraat' 'een gedicht dat geen gedicht was' , net zoals het een halfjaar eerder verschenen meesterwerk 'De Kapellekensbaan' minder een roman was dan 'een kuip mortel die van een stelling valt'. In tegenstelling tot de fauna en flora in rijm bezingende poëmen van veel van zijn tijdgenoten dient Boons veertig bladzijden lange gedicht niet het schone en het verhevene, maar vertelt het een verhaal en maakt het glashard een punt. 't Ging Boon veel minder om de reconstructie van een lugubere moordzaak dan om de waarschuwing waar het hem uiteindelijk een schrijversleven lang om te doen was: dat de wereld naar de haaien-annex-kloten gaat (en aan de haaien-annex-kloten is).

Om zijn beschavingskritiek ruim baan te gunnen, ging Boon alras aan de haal met de feiten van de zaak-Otte. Onder zijn pen werd iedereen verdacht en zelfs schuldig: niet alleen de lustmoordenaar, maar ook de wetsdokters, het politieapparaat, het gerecht en de pers. Overtuigend toont hij aan dat we allemáál gestuurd worden door primitieve driften. Ondanks beschaving, technologie en ratio is het voor iedereen bang wachten tot 'de schemer valt en het dier ontwaakt / dat rondsluipt in ons wezen'. Zo is 'de kleine eva uit de kromme bijlstraat' niet alleen een gedenkteken op papier voor een achtjarig meisje, maar ook een requiem voor een maatschappij die gelooft in vrede en vooruitgang. Het had helaas vorige week geschreven kunnen zijn.

• Louis Paul Boon Genootschap
• Louis Paul Boon-documentatiecentrum