Philip Roth - Alleman

'Alleman' (De Bezige Bij), zijn 27ste roman, doet het levensverhaal van een joodse reclameman uit New York: drie huwelijken, drie scheidingen, een liefhebbende dochter, twee haatdragende zoons, een succesvolle carrière, een interessante hobby. Weinig spectaculairs dus. Het meest ongewone is dat Roth het leven van de reclameman reconstrueert aan de hand van zijn eigen ziektegeschiedenis. Dat levert ongewone tijdsprongen op als: 'Er verstreken tweeëntwintig jaren van uitstekende gezondheid en de grenzeloze zelfverzekerdheid die voortvloeit uit een goede conditie.'

Roth toont zich al 26 romans gefascineerd door het menselijk lichaam. Zo heeft hij gedreven de mogelijkheden geïnventariseerd om er genot uit te puren: in 'Portnoy's Complaint' tilt hij rukken op tot olympische discipline; in 'Sabbath's Theatre' worden duivels uitgedreven in bed. Maar in zijn laatste romans is het lichaam meer last dan lust: 'The Human Stain' onderzoekt de seksualiteit van een ouder wordende man; borstkanker treft een geliefde in 'The Dying Animal' - de daad en de dood zijn verwant, de kleine dood is een voorbode van de grote. 'Alleman' gaat nog een stap verder en maakt kordaat komaf met de mythe, geventileerd in eerdere Roth-romans, dat de seksuele oerkracht zo bedwelmend is dat ze alles overwint, de dood inbegrepen.

Verval holt lichaam en geest uit, berooft de mens van zijn persoonlijkheid. De reclameman blijft de hele roman naamloos. Zijn doorsnee-leven kan dan ook dat van iedereen zijn; hij is alleman - een eigentijdse variant van het hoofdpersonage van de middeleeuwse 'Elckerlijc' (in Engelse versie 'Everyman'), die didactisch aanschouwelijk maakt dat vrienden, familie en bezit van geen nut zijn in het aanschijn van de dood; slechts deugdzaam leven is van tel. Dat verhaal-met-een-moraal perverteert Roth in 'Alleman' door zijn hoofdpersonage de troost van religie te laten afwijzen, consequent en beenhard: 'Godsdienst was een leugen die hij al vroeg in zijn leven had onderkend. Voor hem geen hocuspocus over de dood en God, of achterhaalde fantasieën over de hemel. We hadden alleen maar onze lichamen, geboren om te leven en te sterven.' Of nog: 'Het gebeente was de enige troost die er bestond voor iemand die geen rekening hield met een hiernamaals en er niet aan twijfelde dat God een verzinsel was en dit leven het enige dat hij had. Het vlees vergaat, maar het gebeente blijft.' Net zo glashard en onverwoestbaar als gebeente is Roths uitgebeende stijl. Die stijl en zijn rustige, glasheldere verteltrant maken dat deze schrijver zal overleven in zijn boeken. 't Is vast geen toeval dat 25 Vlaamse en Nederlandse auteurs Philip Roth in Humo's Boekenbeursbijlage 2005 uitriepen tot de grootste schrijver aller tijden.

• Philip Roth Society