Loretta Napoleoni - Terreurlegende Al Zarqawi

Waarschijnlijk niet, zegt Napoleoni. Ten eerste wordt Al Zarqawi door mensen die hem in zijn jeugd kenden omschreven als 'een simpele ziel, die niet veel begreep van politiek'. Weinig geloofwaardig dat een drinkende, balorige jeugddelinquent uit het troosteloze Zarqa zich opeens zou ontpoppen als een strategisch genie met zo'n scherp inzicht in de lokale machtsverhoudingen in Irak én de wereldpolitiek. De man is trouwens pas in 1999 uit een Jordaanse gevangenis vrijgelaten: hoe zou hij in anderhalf jaar tijd een wereldwijd terreurnetwerk kunnen uitbouwen dat Al Qaeda kon evenaren? Maar door hem bij elke gelegenheid af te schilderen als een levensgevaarlijk man, hebben de Amerikanen zelf 'een ondergeschikte jihadistische leider omgevormd tot een figuur van wereldwijd belang', want 'het is in de Arabische wereld zoals overal,' zegt een getuige in het boek: 'mensen zien iets op televisie, en ze geloven het meteen'.

Het is een vaak voorkomend fenomeen, zegt Napoleoni, dat islamisten het scenario volgen dat hun door hun vijanden wordt aangereikt. Zelfs Bin Laden moet, ondanks de diepe ideologische kloof die tussen hem en Al Zarqawi gaapt, uiteindelijk zwichten voor het aura dat de Jordaniër cadeau krijgt van de Amerikaanse media. Eind 2005 schrijft hij een brief waarin hij Al Zarqawi zalft als 'de emir van Irak', en 'de officiële vertegenwoordiger van Al Qaeda in Irak'. Die brief van Bin Laden, die zelf is klemgezet in het woeste niemandsland tussen Afghanistan en Pakistan, is meteen het sluitstuk van de omvorming van Al Qaeda zegt Napoleoni. Al Qaeda is een soort franchise geworden: lokale cellen roepen de naam van Al Qaeda in als ideologische strijdkreet, zonder daarom direkte banden te hebben met Bin Laden of Al Zarqawi zelf.

Tussen het uitpluiswerk naar Al Zarqawi door had Napoleoni ook nog de tijd om zich te verdiepen in de evoluties in de internationale jihad en doet ze een poging om het kluwen van de Iraakse burgeroorlog te ontleden. Ze blijkt opvallend meer inzicht in de politieke situatie in Irak te hebben dan ex-gouverneur Paul Bremer in zijn recente boek. De verklaring is eenvoudig: in een hilarische passage beschrijft Napoleoni hoe ze in de hermetisch afgesloten Groene Zone, het Amerikaanse bolwerk in Bagdad, twee Amerikaanse officieren hoort opscheppen over de heroïsche moeite die ze zich getroosten om een Iraakse effectenbeurs van de grond te krijgen. Buiten de Groene Zone (waar de Amerikanen zich bij voorkeur niét wagen) wordt het leven van de gewone Irakees op dat moment overheerst door werkloosheid, ontvoeringen en zelfmoordaanslagen. First things first, dat spreekt.

Tot slot meldt Napoleoni dat er in Amerikaanse inlichtingenkringen alweer hard gekneed wordt aan een nieuw monster. Naam: Mustafa Setmariam. Geboren: Aleppo, Syrië, 1959. Wordt verdacht van: medeverantwoordelijkheid aan de aanslagen van 11 september 2001, 11 maart 2004 en misschien ook de bomaanslagen in Londen. Uncle Sam waakt, slaap zacht.

• Loretta Napoleoni