2005 - de boeken van het jaar

2. Bret Easton Ellis, 'Lunar Park'

In deze als autobiografie vermomde horrorroman, die verslag doet een twaalf etmalen aanslepende nachtmerrie, wordt Bret Easton Ellis opgejaagd door herinneringen aan zijn vader, zijn ontsporende obsessies en zijn opspelende verleden. Op fascinerende wijze weet hij de angst, verwarring en ontreddering van de vroege 21ste eeuw te verbeelden, persoonlijk als een vingerafdruk. 'Lunar Park' treft de tijdgeest pal tussen de ogen; we delen allemaal in de collateral damage.

De eerste splinterbom in de Nederlandse letteren, en de beste (on-)Vlaamse roman van 2005. De sprookjessfeer is verdampt, de verwijzingen naar de klassieke mythologie zijn opgeschort: Peter Verhelst monteerde scherven van verhalen en een klein leger van personages tot een motherfucker van een politieke thriller waarin hij onze obsessie met de beeldcultuur analyseert, onze angsten registreert én de ene opwindende scène aan de andere rijgt. In de zwarte doos van deze pageturner van exact 666 pagina's: de hoop op een kwikzilveren toekomst, die van het Virutopia.

In haar derde roman voert Zadie 'Witte tanden' Smith twee compleet verschillende families uit het universitaire milieu op, die door de listen en lagen van de liefde steeds nauwer en complexer met elkaar verstrengeld raken. Smith combineert een meeslepende familiekroniek met een even speelse als bijtende doorlichting van de multiculturele maatschappij - 'Over schoonheid' speelt aan de universiteit van het leven.

We zijn met te veel en we zijn in ijltempo bezig onze natuurlijke hulpbronnen uit te putten: die stelling drijft Jared Diamond in 'Ondergang' middels talloze treurige voorbeelden zevenhonderd bladzijden lang als een heipaal in het hoofd van zijn lezers. Het beste non-fictieboek van het jaar combineert doemdenken, andersglobalisme en visie.

Michel Houellebecq, de man met de moker, blijft zich met ontroerende ijver toeleggen op het zwelgen in het niets. De toekomstroman 'Mogelijkheid van een eiland' drijft op de clash tussen de komiek Daniel, die grimlachend de pijnpunten van onze tijd aankaart, en zijn kunstmatige nazaten vele eeuwen later. Houellebecq hamert op dezelfde spijker als in zijn vorige boeken, maar houdt zijn apocalyptiek erg verrassend.

Amos Oz noemde de zelfmoord van zijn moeder 'het Tsjernobyl van mijn leven'. Na vijftig jaar meet hij in 'Een verhaal van liefde en duisternis' de fall-out op en probeert hij de voorgeschiedenis van de ramp te reconstrueren. Behalve zijn eigen leven en dat van zijn familie verhaalt hij in deze vuistdikke roman ook de geschiedenis van een land. Dat is veel - onderhand genoeg voor een Nobelprijs.

De schepper van de veelgeprezen turf 'Lelieblank, scharlakenrood' rulet ook op de korte afstand: de zeventien korte verhalen in 'De Fahrenheit-tweeling' overrompelen en doen naar adem happen. Grijnzend duikt Michel Faber in bijtend sarcasme: een conferentie over kokosnoten wordt een geile seksshow, een baby valt uiteen op de vloer. Altijd regeert de verstorende draai.

9. Alan Hollinghurst, 'De schoonheidslijn'

Booker Prize-winnaar Alan Hollinghurst bedacht een sterke, slimme plot die in lange, rijke zinnen rond premier Thatcher cirkelt en de liefde bij het nekvel grijpt. 'De schoonheidslijn' is hilarisch, tragisch en grotesk, en het liefst tegelijk: de puntgave, ietwat dandyeske stijl maakt haast elke zin tot een opmaat voor de volgende.

Om de twee jaar etaleert Leonard Nolens in een nieuwe bundel zijn talent, lef en taalkracht. Hoofdmoot van 'Een dichter is Antwerpen' is een 28 gedichten tellende cyclus over de stad waar Nolens intussen ruim 35 jaar woont. De confrontatie met het straatrumoer inspireert de hyperbew