Brecht Evens - De liefhebbers

Een kunstenaar – Pieterjan heet-ie – laat zich overhalen om deel te nemen aan de eerste editie van een kunstbiënnale in het fictieve dorpje Beerpoele. Dat hij daarmee eigenlijk op de vlucht gaat, bijvoorbeeld voor zijn kunstenaarschap dat aan de grond blijft warmdraaien, geeft Evens alleen impliciet mee.

In de eerste drie pagina's oreert Pieterjan over de taak van de kunstenaar, terwijl op de voorgrond amateurschilders op een krukje voor een ezel zitten; in de volgende spread – een machtig, George Grosz-achtig tableau vivant van een nacht in de grootstad – draagt hij een dienblad met lege glazen rond op een vernissage die overduidelijk níét de zijne is.

Ook zijn relatie lijkt gestrand: de lezer kan het aflezen uit een banaal telefoongesprek tussen Pieterjan en zijn vrouw (die vraagt of ze zijn beeldjes, o gruwel, even op de gang mag zetten, 'ze staan daar veiliger dan in de woonkamer, waar we erover struikelen'), of uit die wurgende plaat aan het begin van het boek: Pieterjan pakt zijn reistas, drie hemden liggen netjes opgevouwen op een dubbelbed, een vrouw staat bij de geopende deur, hun blikken zeggen veel, maar liefde hoort daar niet bij.

In het lamlendige Beerpoele wordt Pieterjan, ongetwijfeld sneller dan hij zou willen toegeven, een deel van het rariteitenkabinet dat de biënnale van de grond probeert te krijgen: psychotici, halve autisten, seuten alsook lui wier gebrek aan talent ruimschoots gecompenseerd wordt door een buitenaards enthousiasme.

In betere 'Man bijt hond'-stijl voert Evens het halve dorp op, terwijl zijn verhaal gezapig voortkabbelt: Pieterjan levert het ontwerp voor een groots gesamtkunstwerk (een metershoge tuinkabouter) en zet, dankzij een combinatie van diplomatie en schalkse manipulatie, iedereen aan het werk; de biënnale lijkt af te stevenen op een succesvolle opening.

Maar dan slaat het noodlot toe, in de vorm van een oudtestamentische storm die het harde werk van de voorbije weken ongenadig reduceert tot bezigheidstherapie. De slotscène lijkt vooral knullig, maar inzoomen op de details helpt om er de mokerende kracht van in te zien.

Evens' stijlenpalet is niks minder dan indrukwekkend, en dan vooral de manier waarop hij zijn bladspiegel behandelt: sla 'De liefhebbers' op drie willekeurige pagina's open en evenveel parallelle universums zullen u toelachen – alleen de licht naïeve waterverfstijl is een constante.

De ene keer staan tekeningen en bijschriften in nette vierkanten, dan opteert hij voor één tekening zonder woorden met véél wit, dan serveert hij spreads waar je gerust een kwartier naar kunt staren, als je geen detail wilt missen. Tekstballonnen ontbreken, alsof Evens wil benadrukken dat het geluid dat uit de mond van zijn personages ontsnapt niet meer is dan een subtiele luchttrilling, vluchtig en extreem vergankelijk.

'De liefhebbers' is geestig, ontwapenend en af en toe ontroerend; al gaapt onder het oppervlak de kleinmenselijke horror. Wreed (en) schoon.

• Uitgeverij Oogachtend