Sandro Veronesi - XY

Veronesi laat de pus meteen stromen. In een bos nabij San Giuda, een fictief Italiaans bergdorp, wordt de ultieme gruwel aangetroffen. Laat ik niet te veel weggeven, maar toch dit: 't heeft te maken met een bevroren boom, met elf ziekelijk verminkte lijken - elk met een andere doodsoorzaak - en met een litteken dat na jaren weer opengaat. De politiediensten en de overheid staan voor een onoplosbaar raadsel, en bedenken dan maar een potsierlijk verhaal over een terroristische aanslag. Al-Qaeda in een godvergeten Italiaans gat: sure.

Veronesi heeft de gruwel zo exuberant gemaakt, zo over de top, dat de illusie van een whodunit meteen weg is. Er komt geen hapklare verklaring voor de lugubere gebeurtenissen, en de schrijver zwenkt richting het onooglijke dorpje dat helemaal afgesneden is van de wereld - geen televisie, geen internet, en maar één weg die naar elders leidt. 'Het had geen zin om daar te wonen, maar toch woonden we er met drieënveertig zielen.' De onverklaarbare gebeurtenissen slaan bressen in de kleine, devote gemeenschap.

Veronesi introduceert gekte en razernij, ziekte en geweld, afkeer en achterklap. En te midden van al die hetzerigheid laat hij zijn twee met zorg uitgekozen protagonisten de scène opwandelen. Giovanna Gassion is een eenendertigjarige psychiater die nog volop grond onder haar voeten zoekt. Ze heeft haar vriend de deur gewezen, heeft hem dan toch nog één keer een ticketje tussen de lakens gegund, en wordt nu verteerd door schuld. Ze trekt naar San Giuda, om daar de wanhoop van de getroffen dorpelingen te bezweren. Dat doet ze samen met don Eremete, de plaatselijke priester, die na de ramp het vertrouwen van zijn kudde kwijt is.

De diepte tussen de twee lijkt peilloos - de ene een devoot katholiek, de andere een groupie van de wetenschap - maar algauw vormen ze een teder tweespan. Omdat ze beiden gelóven, natuurlijk - zij in de kracht van de psychoanalyse, hij in de Knoeier tot wie ik nog elke dag bid dat Hij wil ophouden te bestaan. Veronesi laat religie en moderne wetenschap liefdevol clashen, en legt haarfijn bloot hoe beide geloofsovertuigingen meer vragen dan antwoorden oproepen. De schrijver weet waarover hij spreekt: te oordelen naar het diepgaande woelen en wemelen in allerlei filosofische, religieuze en psychologische domeinen, heeft de man zich uitbundig gedocumenteerd. Wij lezen om te leren.

'XY' is voorts ook een treffende mediakritiek. Na het bloederige massacre duikt in San Giuda een meute perslui neer, hijgerig op zoek naar scoops en soundbites. Het toegestroomde journaille ontregelt het leven in het dorpje nog meer. 'Wij, inwoners van San Giuda, waren de handel van de soek waarin het plein veranderd leek te zijn.'

En wat 'XY' vooral is: een meesterlijke afdaling in de mensenziel, waar angst, ziekte en onbegrip wonen. Een sprankeltje hoop is de lezer aan het end nog wel vergund, maar de centrale boodschap is toch: we zijn allemaal schuldig.

Ook stilistisch toont Veronesi zich een maestro zonder weerga. Subtiel markeert hij de verschillen tussen de psychiater en de priester: bij Giovanna stromen de woorden, terwijl don Ermete harkerig redeneert en praat. In de epiloog gooit Veronesi zelfs alle remmen los - 't is een stream of consciousness van Giovanna waarin de interpunctie aan de kant geschoven is, en die leest als een hallucinogeen.

Sandro Veronesi heeft zijn magnum opus geschreven: durf u eraan te snijden.

• Uitgeverij Prometheus