Michael Ondaatje - De Kattentafel

Michael Ondaatjenestelt zich met ‘De kattentafel’ (Prometheus) genoeglijk op een tak met uitzicht. Zelf ontkent de bestseller-auteur van ‘The English Patient’ met klem dat het werk autobiografisch geduid kan worden. Gelooft u hem niet op zijn woord.

In 1954 reisde Ondaatje als elfjarige op een oceaanstomer van Colombo naar Engeland, om zich daar bij zijn gescheiden moeder te voegen. Het is die drie weken lange reis die hij nu als skelet aanwendt om zijn hoofdpersonage – de eveneens elfjarige Michael (roepnaam: Mynah) – in ‘De kattentafel’ middels een resem rites of passage eeltplekken op de ziel te geven.

Maar het is vooral de trillende opwinding die af en toe tussen de zinnen sluipt – en die ons al even niet meer bij Ondaatje was opgevallen – die doet vermoeden dat zijn emotionele betrokkenheid groter is dan hij durft toe te geven.

In de openingspagina’s krijgen we een blik op de sociale hiërarchie van het schip; de belangrijkste gasten dineren elke dag aan de kapiteinstafel. Michael en zijn twee vrienden daarentegen zien zich ingedeeld aan een afgelegen tafel met verder onder meer nog een gepensioneerde scheepssloper, een pianist die al te graag trakteert op obscene anekdotes en een narcoleptische vrouw die duiven in de zakken van haar jas verstopt.

’t Is een sociale kruipkelder die ‘de kattentafel’ genoemd wordt: een uithoek voor de minst geprivilegieerden. Al is dat slechts een kwestie van perspectief: de jongens weten zich door die positie schier onzichtbaar voor de spiedende ogen van de purser – een wildcard voor ongechaperonneerde nietsnutterij.

‘De kattentafel’ ontspint zich aanvankelijk vooral als een speels avonturenboek, waarin Ondaatje de maatschappijkritiek beheerst aan de leiband houdt. Tijdens de overtocht wordt één van de passagiers vermoord, er strompelt een geketende gevangene door de scheepsgangen, en op een gegeven moment binden de jongens zich op homerische wijze vast op het dek om zo premium seats op een perfecte storm te krijgen.

Het vormt de spannende achtergrond waartegen favoriete thema’s als ballingschap en verlies van onschuld uitgetekend worden. De boys gone wild-laag dient dan vooral als tegengewicht voor een aardedonkere onderstroom over de onuitspreekbare zaken die ouders hun kinderen kunnen aandoen.

Had de schrijver het daarbij gelaten, dan was de roffelende ‘Zijn beste roman sinds ‘De Engelse patiënt’’-sticker op de kaft misschien niet eens zo erg bezijden de waarheid geweest. Alleen slaat hij nu te veel valse noten aan: een uitleggerige Ondaatje zit zo vaak met een vette vinger op de sleutelmomenten in zijn bildungsroman te wijzen, dat je je als lezer haast dient te bedwingen om niet af en toe een pagina uit het boek te scheuren.

Niettemin: ‘De kattentafel’ is the good read die de fan van Ondaatje pleegt te verwachten.

• Prometheus