De beste boeken van 2011: 11-15

11. Erwin Mortier: Gestameld liedboek

Aan gruwelijke ziektes wegkwijnende moederfiguren: het levert, behalve onnoemelijke ellende, ook wondermooie boeken op. Twee jaar na Lanoyes ‘Sprakeloos’ weet Erwin Mortier, uit een verzameling snel vervagende snapshots, een schrijnende ode aan zijn aan alzheimer lijdende draagster te kneden. In 'Gestameld liedboek' (De Bezige Bij) schemert ontreddering aanhoudend tussen de regels ('Wat nog aan besef of bewustzijn in je sluimert, een angstig uilenjong ergens diep in de wirwar van ingezakte balken in je hoofd, zal wegglijden in de nevel van morfine – dat hopen wij') maar sentimentaliteit krijgt geen kans: een ontluisterende proeve van stilistisch meesterschap.

Herlees de bespreking »

12. Jennifer Egan: Bezoek van de knokploeg

In Amerika is Jennifer Egan een tsunami aan loftuitingen ten deel gevallen: 'Bezoek van de knokploeg' (De Arbeiderspers) werd bekroond met onder andere de Pulitzer Prize en werd tot boek van het jaar uitgeroepen door onder meer Time en The New York Times. In haar caleidoscopische prijsbeest verzamelde Egan dertien met elkaar verknoopte verhalen die veertig jaar omspannen, van de jaren tachtig van de vorige eeuw tot de jaren twintig van deze eeuw. Haar slim opgebouwde mozaïek verkent de hoogdagen van de seks, drugs en rock-'n-roll én de fysieke en emotionele fall-out. Zoals het hoort in een muziekboek, fungeren liedjes als de madeleinekoekjes van Proust. Ze voeden Egans bijtende proza over de zuigkracht van ellende en de macht van muziek, de slagkracht van de tijd en de breekbaarheid van illusies.

13 Julian Barnes: Alsof het voorbij is

Al drie keer mislukte het, maar op z’n vijfenzestigste heeft Julian Barnes nog een stevige greep: hij pakte de Man Booker Prize 2011 met een slimme, slanke roman, een onwaarschijnlijk bekoorlijke kruising tussen een detective en een meditatie over het leven: ‘Alsof het voorbij is’ (Atlas). Een onverwachte erfenis noopt Tony Webster, een wat oudere en volgens zijn eigen criteria oninteressante man, tot een terugblik op een aantal gebeurtenissen in zijn studentenjaren: een passerende liefde, een zelfmoord. Hij komt erachter hoe diep de afgrond is tussen zijn herinnering en wat er echt is gebeurd, een uitkomst die hem alleen ontredderen kan. Maar de lezer smult.

Herlees de bespreking »

14. Ian Morris: De val van het Westen

Waarom domineert het Westen sinds de 19de eeuw de wereldgeschiedenis? Is dat een geval van voorbestemming of dom toeval? En vooral: kan dat blijven duren? De archeoloog Ian Morris probeerde in 'De val van het Westen' (Spectrum) een antwoord op die vraag te vinden door de tweehonderd eeuwen vóór en de tweeduizend jaar na Christus in één grondig gedocumenteerd en becijferd verhaal te gieten. Een academisch circusnummer met trekken van de megalomane geschiedschrijving waar de 19de eeuw zo dol op was, maar wel gebouwd op solide moderne wetenschap. Morris sluist een verbijsterende hoeveelheid gegevens uit alle mogelijke disciplines door een zelfgemaakt rekenkundig model. Genetische archeologie, klimaatkunde en geografie: alles gaat in de molen. Uit Morris’ machine rolt uiteindelijk het antwoord op de grote vraag. Wie de dolle rit langs vergeten beschavingen wil overslaan, kan het opzoeken op bladzijde 724.

Herlees de bespreking »

15. Hugo Claus: De wolken

‘Uit de geheime laden van Hugo Claus’, en die moeten berstensvol gezeten hebben. Fijne proza-oefeningen, verloren krantenstukjes, al dan niet in onverdunde vitriool gedrenkte brieven en naakte dagboeknotities: journalist Mark Schaevers bracht ze in 'De wolken' (De Bezige Bij) samen tot een bibliofiele, mooi met foto’s verluchte uitgave. Een nauwelijks gefilterde (en bovendien bijna verboden) kijk in het hoofd van één onzer grootste veelschrijvers. Om te lezen en te herlezen: een koffietafelboek, de vrijblijvendheid voorbij.