Tony Judt & Timothy Snyder - Denken over de twintigste eeuw

Het is waarschijnlijk de oertekst, het massieve blok waaruit de twee andere, tamelijk korte en elegante werkjes gehouwen zijn. Het is ook méér van hetzelfde.

In zijn laatste levensjaar voerde Judt, die fysiek steeds verder aftakelde maar mentaal in topvorm bleef, lange gesprekken met Timothy Snyder.

Net als in 'De geheugenhut' leiden biografische mijmeringen naar grote historische thema’s. Judt had natuurlijk maar één leven, en dus maken we opnieuw kennis met zijn familie, zijn opeenvolgende echtgenotes en zijn collega’s van de universiteit.

Ook zijn onderwerpen zijn intussen vertrouwd: de successen en nederlagen van links in de Europese geschiedenis, de rol van de intellectuelen, de aftakeling van de sociaaldemocratie. Snyder is zelf ook historicus, en hij beperkt zich niet tot het werk van aangever.

Vooral wanneer ze het over hun gemeenschappelijke passie voor Polen en Tsjechië hebben, lijken de twee spitsbroeders wel eens te vergeten dat Oost-Europakunde geen verplicht vak is op school. Snyder liet de gesprekken langs vooraf vastgelegde lijnen lopen, maar soms dwalen de sprekers af langs onverwachte kronkels en meanders.

Daar zijn pareltjes te vinden die in strakker gestructureerde hoofdstukken misschien weggespoeld zouden zijn, zoals Judts bijna terloopse opmerking dat het geheugen en de geschiedenis stiefzusters zijn: ze haten elkaar, maar kunnen niet zonder elkaar.

Wanneer herdenken belangrijker wordt dan geschiedenis studeren, is er iets loos. We moeten Tony Judt dus niet te veel herdenken, maar vooral lezen.

Niet alleen deze 'laatste woorden', maar het liefst ook een paar van de acht andere boeken die hij schreef vóór de man met de zeis in zijn hielen begon te prikken.

• Uitgeverij Contact