20 Jaar na de val van de Muur (1)

© belga

'Wat moet er toch allemaal in die koppen zijn omgegaan!' zegt Cees Nooteboom (76) me, terwijl we in zijn woonst in de Amsterdamse Jordaan de beroemde foto bekijken van twee mannen die elkaar kussen omdat de DDR veertig is geworden - op de foto is het 6 oktober 1989.

"'Dat is het echte mirakel: dat er geen doden zijn gevallen'"

Cees Nooteboom «Ik woonde toen al meer dan een halfjaar in Berlijn en ik zag die ontmoeting tussen Erich Honecker en Michail Gorbatsjov op tv. Het was echt een aha-erlebnis: ik voelde dat hier een historisch moment werd bezegeld. Ik heb het ook meteen zo opgeschreven: deze kus bezegelt de ondergang van de één, en misschien ook die van de ander. Achteraf zeg je dan: 'Nou, dat heb ik toen wel goed gezien.'»

Wat Nooteboom allemaal zag toen de leider van de Sovjet-Unie ('Hij heeft zijn ogen gesloten, zijn lippen getuit, ze staan zover naar voren dat de mond een vreemd ding wordt') en de leider van de DDR ('Hij heeft zo te zien ook zijn ogen gesloten, zo hoeven ze elkaar bij deze handeling niet aan te kijken') elkaar kusten, valt na te lezen in zijn 'Berlijnse notities' uit 1990. 'De kus,' zo schreef hij daar, 'wordt door mensen uitgevoerd, maar wat elkaar daar kust zijn staten, strategieën, politieke filosofieën. Het land dat zonder Rusland ondenkbaar was, wordt gekust door het land dat het verdwijnen van de DDR zoals zij is denkbaar maakt.'

Het volledige artikel leest u in Humo 3600 van dinsdag 1 september 2009.

The Road to the Wall

'The Road to the Wall' is een korte documentaire uit 1962 van Robert Saudek over het ontstaan van de Berlijnse Muur, die Oost- en West-Berlijn gedurende 28 jaar (1961-1989) van elkaar scheidde. De documentaire, met de stem van James Cagney, werd in 1963 genomineerd voor een Oscar.