Das leben der Anderen

Dat beeld, en de in sommige kringen beleden Ostalgie die ermee gepaard ging, wordt met een mokerhamer aan diggelen geslagen in 'Das Leben der Anderen', een psychologische thriller die een beklemmend beeld schetst van de échte DDR: een op angst en paranoia gestoelde politiestaat waar de beruchte Stasi, zo wordt ons voor aanvang van het verhaal meegegeven, op het hoogtepunt van het regime 100.000 vaste medewerkers en 200.000 informanten in dienst had.

We maken kennis met Stasi-kapitein Gerd Wiesel (fabelachtige vertolking van Ulrich Mühe), een muizige en op het autistische af plichtsbewuste ambtenaar die de opdracht krijgt een van Westerse sympathieën verdachte toneelauteur te bespioneren. Wanneer Wiesel de ware drijfveer van zijn oversten achterhaalt (de schrijver moet beschadigd worden omdat een partijbons het op diens mooie vriendin, een gevierde actrice, gemunt heeft) wordt zijn blijkbaar nog niet helemaal door het systeem doodgemaakte rechtvaardigheidsgevoel wakker geschopt en sluit hij een stil bondgenootschap met de man die hij moet bespieden.

De jonge regisseur Florian Henckel von Donnersmarck (aan niets is te merken dat deze film zijn debuut is) toont fraai hoe Wiesels stugge wereldbeeld aan het wankelen gaat en hoe de voorgeprogrammeerde partijrobot langzaam maar zeker weer mens wordt. Maar wat toch het meest de maag afklemt is het efficiënt opgeroepen claustrofobische sfeertje dat een volledige samenleving veertig jaar lang vergiftigde. Echt adembenemend is Mühe, in wiens peilloos melancholische blik alle leed en frustratie van het Oost-Duitse volk lijken samen te vloeien. De uit de voormalige DDR afkomstige acteur hoefde overigens maar uit zijn eigen herinnering te putten: hij werd zelf jarenlang bespioneerd door collega-acteurs en zijn eigen ex-vrouw, die Mühe prompt een proces aandeed toen hij dat in een interview zijdelings aanhaalde. Dankzij een kafkaëske kronkel in de wet won de vrouw het proces nog ook. Haar advocaat tijdens het proces was Gregor Gysi, één van de kopstukken van Die Linkspartei, de partij van de voormalige communisten. De oude spoken zijn dus nog lang niet verdreven. Mühe heeft er overigens geen last meer van: hij stierf afgelopen zomer aan maagkanker.

Extra's ***: Weggelaten scènes, een sobere maar verhelderende making of, een boekje met achtergrondinfo en een interview met de regisseur, die ook voor een interessante commentaartrack zorgde: de fraaie uitgave die deze prachtfilm verdiende.

• Offici?le Nederlands/Belgische site voor 'Das Leben der Anderen'
• Trailer van 'Das Leben der Anderen'
• Humo's filmbespreking