Tinker, Tailor, Soldier, Spy

Wanneer we hem voor het eerst in het snotje krijgen, tijdens een vergadering in het hoofdkwartier van de geheime dienst, lijkt de camera hem zelfs nauwelijks te registreren — als een echte kameleon vormt hij één grijs geheel met het meubilair.

Smiley, misschien wel de beroemdste schepping van John le Carré, is even saai als stilstaand water en even ondoorgrondelijk als een droom, maar in zijn ogen staat een onpeilbaar verdriet te lezen – we waren meteen dol op hem.

Het verhaal, dat zich afspeelt tegen de sombere achtergronden van Londen, Boedapest en Istanboel tijdens de Koude Oorlog, vangt aan wanneer de regering hem terug uit pensioen roept: er zijn aanwijzingen dat er aan de top van MI6 een mol actief is die staatsgeheimen doorverkoopt aan de Russen, en het is aan Smiley en zijn rechterhand Peter (Benedict Cumberbatch) om de infiltrant (Colin Firth? Toby Jones? Ciarán Hinds? Hugo? Marianne?) te identificeren en uit te schakelen.

Verwacht evenwel géén onderwaterduels, géén ontploffende raketten, géén schoenen waaruit messen tevoorschijn schieten, géén hoeden die in dodelijke discussen veranderen, verwacht géén ‘Sherlock Holmes: A Game of Shadows’-toestanden en géén knetterend Bourne-tempo.

De makers blijven trouw aan het boek van le Carré en beperken de actie tot één of twee vuurgevechten, en ze nemen rustig de tijd om de suspense te laten ontvonken.

De scène die nog het dichtst bij een puur actiethrillermoment komt, is die waarin Peter de archieven van de geheime dienst binnendringt en met een inventieve boekentastruc een cruciaal dossier probeert te ontvreemden: spanning verzekerd, en het is eens iets anders dan een hightechthriller waarin de held met behulp van een iPhone of een iPad allerlei deuren, codes en netwerken wil kraken.

Toegegeven: wie de intrige goed wil kunnen volgen, wie méé wil stappen in het schaduwrijke labyrint waarin Smiley zich begeeft, kan maar beter beschikken over een brein dat zo scherp als een naald staat.

Zelf waren we geregeld het spoor bijster, maar daar maalden we niet om: de plot van ‘Tinker, Tailor, Soldier, Spy’ is volledig ondergeschikt aan de meesterlijke vertolkingen (Mark Strong! Tom Hardy! John Hurt!), aan de mist van paranoia en achterdocht waarin de spionnen zich bewegen, en aan de gruwelijk mooie look van de film.

Regisseur Tomas Alfredson, die al in zijn briljante vampierenprent ‘Let the Right One in’ liet zien dat hij een oog heeft voor gedempte poëzie, gebruikt de sublieme seventiesdecors niet alleen om u terug in de tijd te katapulteren, maar ook om een bedrukte, haast weemoedige atmosfeer op te roepen die niet alleen de personages, maar ook ú in een vreemde omklemming houdt.

Er zit verrassend veel melancholie in ‘Tinker, Tailor, Soldier, Spy’, maar die melancholie is zoiets als de donkere materie in het heelal: je kunt ze niet grijpen, je kunt ze niet zien, maar ze is er wel. Dit is een schitterende prent, en als er enige rechtvaardigheid bestaat in deze wereld, dan wint Oldman straks de Oscar.

Bekijk de trailer:

• Tinker, Tailor, Soldier, Spy website