#23. Das Boot (Wolfgang Petersen, 1981)

, door (es)

das boot flat

Das Boot’: een titel die klinkt als een paukenslag. Of beter nog: als een vuistslag van Poseidon op de stalen romp van een onderzeeër. Bij het horen van de woorden ‘the boat’, ‘le bateau’ of ‘de boot’ denk je automatisch aan een roeibootje op een vijvertje. Maar ‘Das Boot’ – dat roept ontzag op, de klanken dragen een formidabele kracht in zich (tip: u moet beslist de oorspronkelijke Duitse versie bekijken, niet de in het Engels gedubde versie). Het is de titel van de beste duikbootfilm ooit gemaakt; één van de beste oorlogsfilms aller tijden; en vooral: één van de allerbeste ‘alsof je er echt bij bent’-films die we kennen.

Teneinde u aan den lijve te laten ervaren hoe het er anno 1941 aan toeging aan boord van een U-boot op missie in de Atlantische Oceaan, legde regisseur Wolfgang Petersen de hoogst mogelijke graad van realisme in zijn film: de acteurs hanteren precies het juiste jargon (‘Een schaduw aan stuurboord.’ ‘Hoor je dat? Schroefgeruis.’), het juiste proviand werd ingeslagen (in het begin eten de officieren nog smakelijke koteletjes, na een paar weken zitten ze de schimmel van hun brood te snijden), en het even benauwde als smerige interieur van de duikboot werd zo authentiek mogelijk aangekleed: de groentekratten staan uit plaatsgebrek naast de torpedo’s, de hangmatten liggen vol met broden, de worsten bungelen aan het plafond, en zelfs één van de twee schijthuisjes ligt volgestouwd met voedingswaren: ‘Eerst vreten, dan schijten!’ Sommige details zijn behalve waarachtig ook ronduit grappig: zo zie je hoe de mannen de torpedo’s staan in te smeren met vaseline, ‘dan glijden ze er goed in’. Jawohl!

Het resultaat van die bijna maniakele drang naar waarheidsgetrouwheid is er naar: je waant je écht aan boord van een onderzeeboot. Je ruikt de olie, het zweet en de tenenkaas van je maats; je doet het bijna in je broek wanneer de kapitein de boot zo diep laat duiken dat de metalen wanden beginnen te kreunen en te steunen; je schiet in paniek wanneer de bouten en de moeren als kogels uit de buizen springen en het zeewater naar binnen begint te spuiten; je houdt je als vanzelf muisstil wanneer het angstaanjagende ping! ping! ping! van de vijandelijke sonar weerklinkt; wanneer het luik eindelijk eens open mag, sta je als een gek naar verse lucht te happen; en wanneer de boot op weg naar huis gaat, zing je uit volle borst mee met ‘It’s a Long Way to Tipperary’. Ja, ‘Das Boot’ – één van de zeldzame grote commerciële oorlogsfilms die je meetrekken in het kamp van de verliezers – maakt heel even een Duitse soldaat van je!

Grappig daarbij is dat de scenaristen zich heel hard hebben uitgesloofd om duidelijk te maken dat de kapitein en zijn bemanningsleden – op één officier na – helemaal geen fanatieke nazi’s zijn, maar menselijke soldaten: Hitler wordt ergens ‘dat schildertje’ genoemd, iemand noemt Göring ‘een zwijn met een grote bek’, de oorlog zelf wordt omschreven als een zinloze kinderkruistocht, en op geen enkel moment hoor je iemand van de bemanning ‘Sieg Heil!’ roepen. De personages mogen dan allemaal Duitsers zijn, het zijn goedhartige Duitsers met wie u zonder gewetensproblemen kunt sympathiseren. Er wordt door iedereen op torenhoog niveau geacteerd – met een speciale vermelding voor Jürgen Prochnow als de doorgewinterde, constant in zijn pluizige baard schartende, ietwat melancholieke kapitein – maar de meest indrukwekkende prestatie komt natuurlijk van het stalen gevaarte dat de titelrol speelt: das Boot.

Speciaal voor de opnamen gaf Petersen, opnieuw met het oog op authenticiteit, aan de originele U-boot-werf in Bremen de opdracht om twee replica’s te bouwen: de eerste voor de opnamen op zee, de tweede voor de binnenopnamen. ‘Das Boot’ werd met andere woorden niet in een studio opgenomen, maar in de ongelooflijk krappe binnenruimte van een échte onderzeeboot. Hoewel hij nauwelijks manoeuvreerruimte had, verrichtte cameraman Jost Vacano echt wonderen: adembenemend gewoon hoe hij de camera door die smalle pijp laat wervelen en in het zog van de mannen door de mangaten laat glijden. Het valt er trouwens aan te zien dat de opnamen een vol jaar duurden en dat de acteurs al die tijd in dat blik zaten opgesloten: ze zien er met de minuut ouder, bebaarder, vermoeider, en krankzinniger uit – vermoedelijk door CO2-tekort. Nooit hebben we iemand – ook onszelf niet na een nachtje in Café De Video – er zó afgepeigerd weten uitzien als die ene matroos die komt rapporteren dat hij – na vijftien uur onafgebroken zwoegen – de averij heeft kunnen repareren. En hebben we u al verteld dat ‘Das Boot’, behalve weergaloos gemaakt, ook één van de spannendste films is die we kennen? Telkens we die scène zien waarin ze trachten te ontkomen aan die Britse torpedojager – het dreigende geluid van die schroeven! – begint onze hartwand even luid te kraken als de duikbootromp.

En dan gaan we nu de rest van de dag duikbootkapitein spelen: ‘Opgelet mannen, we gaan in sluipvaart! We rijzen pas als het donker is...’

Bekijk de trailer:

Humo.be-updates in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd:

De website van Humo maakt gebruik van cookies.   Meer info   Deze melding niet meer weergeven