#3: 'Apocalypse Now' (Francis Ford Coppola, 1979)

, door (es)

apocalypse now

Alstublieft, we sméken het u, op onze blote knieën, with sugar on top: probeer ‘Apocalypse Now’, het grootse epos van Francis Ford Coppola, tenminste één keer in uw leven in een bioscoopzaal te zien. Neem er desnoods het vliegtuig, de boot of de fiets naar de andere kant van de wereld voor.

Om Captain Willard (Martin Sheen) op het grote doek, in Cinemascope en in Technicolor, in zijn gammele patrouilleboot de Nung-rivier in Vietnam te zien opvaren, is... overweldigend? Overrompelend? Onvergetelijk? Majestueus? Tja: woorden schieten te kort om de ‘Apocalypse Now’-groteschermervaring te beschrijven. In ‘Apocalypse Now’ bereikt de cinema wat ons betreft zijn hoogste doel: gezeten in een comfortabel stoeltje maak je een wonderbaarlijke reis die je zelfs in je stoutste dromen, laat staan in de realiteit, nooit zou kunnen maken.

Samen met Willard, die de opdracht heeft gekregen om de waanzinnig geworden kolonel Kurtz (Marlon Brando) in Cambodja op te sporen en te vermoorden, maken we een monumentale odyssee doorheen steeds surrealistischer wordende landschappen en tableaus. De openingsbeelden op ‘The End’ van The Doors; de aalmoezenier die tegen een achtergrond van laaiende vlammen en voorbij wiekende helicopters een mis staat op te dragen; de doortocht onder de door uiteenspattende vuurpijlen en oplaaiende vuurwolken verlichte brug; de aankomst in de tempel van Kurtz, die zich door zijn leger van bergbewoners laat aanbidden als een god. In zekere zin zit je te kijken naar de vijftig miljoen dollar-versie van ‘Aguirre, der Zorn Gottes’, onze #8 – alleen worden Willard en zijn mannen vanop de duistere oevers van de rivier niet bestookt met gifpijlen, maar met granaatvuur.

Nu moeten we wel zeggen dat onze kijk op Coppola’s ongelooflijkste krachttoer in de loop der jaren ietwat veranderd is. Vroeger beschouwden we ‘Apocalypse Now’, nog meer dan ‘Platoon’ of ‘Full Metal Jacket’, als de ultieme anti-oorlogsfilm; ‘Coppola weet als geen ander de absurditeit van de Vietnamoorlog, en bij uitbreiding van álle oorlogen, te vatten,’ zo schreven we ooit in de papieren Humo. Nu zien we ‘Apocalypse Now’ veeleer als een uitvloeisel van ongebreidelde menselijke hoogmoed; de vrucht van een tomeloze verbeeldingskracht; het gerateerde meesterwerk van een cineast die voor het hoogste ging.

Coppola was 36 en high van het ‘Godfather’-succes toen hij op 1 maart 1976 op de Filipijnen aankwam voor wat zou uitgroeien tot één van de meest legendarische shoots uit de filmgeschiedenis. Het budget swingde de pan uit; de set werd overspoeld door orkanen, tropische ziekten, hoeren en drugs; hele decors werden meegesleurd door modderstromen; Martin Sheen kreeg een hartaanval; die mannen riskeerden daar in dat oerwoud echt hun hachje. Coppola zelf viel afwisselend ten prooi aan wanhoop en euforie; aan angsten en aan megalomanie; en soms is het alsof we zijn stemmingswisselingen in het eindresultaat gereflecteerd zien.

Zijn megalomanie is natuurlijk het beste voelbaar wanneer kolonel ‘I love the smell of napalm in the morning’ Kilgore (Robert Duvall) met zijn helicopters van de luchtmobiele brigade in aanvalsformatie gaat op de euforische tonen van ‘Die Walküre’ van Wagner; en wat die scène anno 2015 extra opwindend maakt, is dat je wéét dat je naar een écht helicopterballet zit te kijken, niet naar computereffecten. En wow, wat moet dat op die set kicken zijn geweest voor Coppola: op commando tientallen helicopters kunnen laten landen en opstijgen; honderden figuranten door het beeld kunnen laten lopen; bommen laten ontploffen – geen wonder dat zijn ego explodeerde.

Maar is ‘Apocalypse Now’ dan werkelijk een meesterwerk van de zevende kunst? Nee, belange niet. ‘Apocalypse Now’ is te lang, te ruw, te onaf, te onvolmaakt; en behalve Coppola’s euforie voel je in het eindresultaat ook zijn twijfels, zijn angsten, zijn zoektocht naar een bevredigend einde (dat hij nooit echt heeft gevonden). ‘Apocalypse Now’ telt evenveel manische hoogtepunten als neerslachtige dipjes. ‘It’s ‘Apocalypse Now and Then’,’ zoals regisseur, scenarist en befaamd script doctor Robert Towne ooit treffend zei. Maar weet u: als ‘Apocalypse Now’ wél een voldragen, compleet, gaaf en zuiver meesterwerk was geweest, dan zou hij misschien niet eens in onze top 50 hebben gestaan. Want wie wil nu de perfecte film zien? Het is net in de onvolmaaktheid, in het woeste streven naar grootsheid, dat ‘Apocalypse Now’ zijn luister vindt.

Coppola zelf heeft altijd gezegd dat iets in hem daar in die jungle is gestorven, en daar is iets van. ‘Apocalypse Now’ is het werk van een cineast die te hoog heeft gevlogen en zijn vleugels heeft verbrand; een man die te diep is gegaan en zichzelf is tegengekomen; een mens die te ver de rivier is opgevaren en nooit meer helemaal de weg heeft teruggevonden. Coppola heeft hierna nooit meer een film gemaakt met de epische grandeur van ‘Apocalypse Now’; in zekere zin had hij het einde van de rivier bereikt. Wij daarentegen hebben nog een héél klein stukje te gaan.

Bekijk de trailer:

Humo.be-updates in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd:

De website van Humo maakt gebruik van cookies.   Meer info   Deze melding niet meer weergeven