Wereldautoriteit Robert Hare over psychopaten op de werkvloer

Ze plegen geen moorden maar charmeren, manipuleren, bedriegen en misbruiken hun omgeving, meedogenloos. Misschien werkt u wel voor één van hen, misschien bent u met eentje getrouwd. 'Sociale roofdieren,' noemt Robert Hare ze. Hij onderzoekt de griezelige persoonlijkheidsstoornis al dertig jaar en schat het aantal psychopaten op 1 procent van de bevolking. En zet u schrap: in de bedrijfswereld ligt dat percentage nog vier keer hoger.

'Is je baas een psychopaat, begin dan vooral geen gevecht. Hij zal altijd winnen'

'Op een keer interviewde ik een man die op zijn zestiende drie kinderen had vermoord, louter en alleen omdat hij er zin in had. Na dertig jaar in de gevangenis mocht hij voor het eerst een dag naar buiten. Hij was nog maar in de tuin of hij sloeg al een man dood. 'Waarom heb je dat gedaan?' vroeg ik. 'Ik wilde voelen hoe het is om iemand te vermoorden.' - 'Maar je hebt al drie kinderen vermoord!' 'O dat,' antwoordde hij - 'dat was járen geleden.'

Robert Hare vertelt de anekdote om te illustreren hoeveel schuldgevoel psychopaten hebben: géén. In de loop van zijn carrière heeft hij talloze psychopaten in de gevangenis geïnterviewd, en in de vroege jaren tachtig ontwierp hij de befaamde PCL-R-test (bekend als de 'Hare-test'), waarmee vandaag wereldwijd psychopathie bij criminelen wordt gedetecteerd - bij ons scoorde Ronald Janssen er bijzonder hoog op. De test is opgebouwd rond twintig kenmerken van psychopathie, zoals de een opgeblazen ego, de afwezigheid van een geweten en een onvermogen tot empathie.

Voor elk kenmerk heeft Hare wel een verhaal in zijn mouw. Om te illustreren dat psychopaten nooit verantwoordelijkheid opnemen voor hun daden, vertelt hij bijvoorbeeld over een man die tijdens een domme cafédiscussie een andere man doodstak.

Robert Hare «Achteraf zei hij tegen me: 'Iedereen kon zien dat ik in een rotbui was. Waarom viel die kerel me dan lastig? En daarbij, hij heeft niet geleden: een slagader doorsnijden is de makkelijkste manier om het loodje te leggen.'