Supercomputers voorspellen uw toekomst

De vraag van duizend miljard luidt: lonkt een perfecte maatschappij, waar de machines alle problemen vooraf opsporen en er vervolgens een kant-en-klare oplossing over uw scherm rolt? Of gaan onze vrijheid en privacy eraan?

'Privacy zal iets voor de rijken worden: een exclusief voorrecht'

Het antwoord zou er sneller kunnen komen dan u denkt. Buiten het blikveld van de onwetende massa boeken techneuten dezer dagen verbazende resultaten met reality mining. Het voorspellen van epidemieën, beurscrashes en persoonlijke aankopen ligt nu al binnen handbereik, en dat doet overheden, verzekeraars, marketingbedrijven en ook inlichtingendiensten vanzelfsprekend likkebaarden.

Maar eerst een ommetje langs de sciencefiction. In Isaac Asimovs legendarische ‘Foundation’- boeken draait alles om de fictieve wetenschap van de psychohistorie. Grondregel: als je informatie hebt over het gedrag van voldoende grote groepen mensen, kun je het verdere verloop van de geschiedenis voorspellen.

Bij Asimov gaat het weliswaar over duizenden miljarden mensen, verspreid over tienduizenden planeten, maar toch: dat is precies wat reality mining ook claimt te kunnen. Is de werkelijkheid doende om in halsbrekend tempo de sciencefiction in te halen?

'Je bent niet de eerste die dat zegt,' merkt de Amerikaanse wetenschapper Ben Waber op. Hij is lid van de onderzoeksgroep van reality mining-goeroe Sandy Pentland, aan het vermaarde Massachusetts Institute of Technology (MIT) in Boston.

Pentland baarde twee jaar terug opzien toen hij erin slaagde om aan de hand van gsm-signalen nauwkeurig te voorspellen waar mensen naartoe zouden gaan op iedere willekeurige dag van de week, en zelfs wie ze zouden ontmoeten.

Ben Waber «In Asimovs boeken zoekt men naar patronen in het systeem en stelt men aan de hand daarvan wiskundige vergelijkingen op die het gedrag van mensen voorspellen. Dat is ook wat wij doen - natuurlijk niet de toekomst van het hele universum, zoals bij Asimov, maar we gaan wel uit van het idee dat mensen vaste patronen volgen.»

HUMO De maatschappij is een bijenkorf en jullie kijken naar alle bijen tegelijkertijd?

Waber «Ja. Het is zoals met de uitvinding van de telescoop. Voordien keek je naar de hemel en zag je allerlei dingen bewegen, maar je wist niet waar ze naartoe gingen en welke processen daarachter zaten. Pas toen we telescopen hadden, ontdekten we de wetten die bepalen hoe de hemellichamen zich bewegen.»

HUMO Zullen jullie in staat zijn om ook natuurwetten te formuleren voor het gedrag van mensen?

Waber «Daar ziet het naar uit. Het is allemaal nog nieuw en we zijn nog druk aan het uitvissen waar het precies goed voor is, maar uit de huidige stand van zaken in reality mining kunnen we nu al opmaken dat er zeker universele wetmatigheden vast te stellen zijn in ons gedrag.

»Tot nog toe zijn we vooral bezig met groepen van enkele honderden of duizenden mensen, maar het rendeert pas echt als je pakweg de gsm-signalen van miljoenen mensen tegelijkertijd kunt gebruiken. We weten bijvoorbeeld dat mensen in landelijke gebieden in de VS weinig toegang hebben tot mentale gezondheidszorg.

»Welnu, als je in de databank een cluster van depressies ziet opduiken in een regio, dan kun je zeggen: daar moeten we de budgetten voor mentale gezondheidszorg opschroeven. En zo kan je nog meer nuttige toepassingen bedenken.»