Het steenpuistentijdperk: afdaling in het puberende brein

humo-archief Dinsdag 10 juli 2012 - 05u09, door (ms)

Waarom staan pubers altijd zo laat op? Waarom blijft het schoolwerk altijd tot het allerlaatste moment liggen? Waarom rijden ze met een skateboard over gevaarlijke bruggetjes? Waarom komen ze veel later thuis dan afgesproken? Mensen die van die vragen wakker liggen, zoals ik, herkent men hieraan: het zijn ouders van puberende kinderen. En we zijn met velen.

puberhersenen

En we zijn met velen. ‘Het puberende brein’, het boek waarin ontwikkelingspsychologe Eveline Crone (36) die vragen stelt én beantwoordt, ging al 75.000 keer over de toonbank.

'Pesten doet létterlijk pijn in de hersenen van een puber'

'Ik schrok echt van dat succes,’ zegt ze als we lunchen aan de Amsterdamse Nieuwmarkt. ‘Toen het boek verscheen, was ik hooguit wat nerveus over wat collega’s ervan zouden vinden. Maar ach, dacht ik, de kans dat ze het te zien krijgen of er wat van horen, is zó klein. Dat heb ik dus verkeerd ingeschat.’ Ze lacht en praat met hoge vaart door. ‘Ik vind niks fijner dan zeven dagen per week over mijn werk praten. Héérlijk is dat.'

Werken doet ze aan de Universiteit Leiden - heel jong werd ze daar hoogleraar. Zeven jaar geleden zette ze er het Brain & Development Laboratory op. Daar kijken ze met een scanner onder de hersenpan van jongeren om te achterhalen hoe een puberbrein werkt. Ze volgen er adolescenten op van hun achtste tot hun achttiende. ‘Vaak willen die jongeren niet meer weg van onder die scanner, zo worden ze in de watten gelegd door onze onderzoekers: die zijn héél geïnteresseerd in hoe het met ze gaat.’

Crone heeft een nieuw boek klaar, ‘Het sociale brein van de puber’ (uitgeverij Bert Bakker), en de flaptekst weet de geplaagde ouders weer aan te spreken met een nieuwe rist vragen. Waarom luistert mijn puber niet meer naar mij? Wat doet hij de hele tijd op z’n kamer? Waarom kan ik zo moeilijk hoogte van ‘m krijgen? Waarom zijn pubers zo gevoelig voor groepsdruk?

‘Ik kan ze allemaal beantwoorden!’ zegt ze strijdvaardig als ik de flaptekst afdreun. Maar ik stel voor om eerst de basisstelling van de jonge wetenschap van het puberbrein te bekijken: pubers gedragen zich anders dan volwassenen omdat hun hersenen anders werken.

Eveline Crone «Een doorbraak kwam er met een belangrijk artikel in 1999. Dat is dertien jaar geleden, maar in de wetenschap is dat níks! Voordien dachten we dat de hersenen van kinderen helemaal af waren als ze een jaar of tien waren, nu weten we dat ze zich de hele adolescentie nog blijven ontwikkelen, tot jongeren een jaar of 24 zijn.»

HUMO De hersenen groeien niet zo veel meer in omvang, als ik het goed begrepen heb, maar er is nog van alles aan de gang onder het schedeldak: voortdurend worden er verbindingen gevormd en verbroken.

Crone «De dynamiek zit ‘m vooral in de connecties, ja. Er vinden nog grote veranderingen plaats in de organisatie van de hersenen - een soort verbouwing, zeg maar. Tijdens de puberteit bereiken de hersenen hun piekomvang, daarna wordt er gewied: de zenuwcellen die het goed doen mogen blijven, en wat je niet meer nodig hebt wordt weggesnoeid.

»’t Is dus niet zo dat het hersensysteem van pubers niet af is. Alle hersengebieden zijn er wel, maar de balans tussen de werking van die verschillende gebieden kan snel omslaan, de communicatie ertussen verloopt nog niet optimaal.

»Als we in ons lab jongeren alleen laten in een rustige kamer met een tafel en een computer, zonder enige afleiding, dan maken ze dezelfde rationele keuzes als volwassenen en kunnen ze goed uitleggen waarom ze die maken. Maar als we ze het nog een keer laten doen terwijl er twee vriendjes bij zitten, dan halen de emoties de bovenhand.»

HUMO Wanneer vragen we dingen die hun hersenen in feite nog niet aankunnen?

Crone «Dingen als plannen, organiseren en abstract denken worden vooral aangestuurd vanuit de frontale cortex, de redeneergebieden van de hersenen. Die zitten helemaal vooraan en komen het laatst tot ontwikkeling. Adolescenten kunnen dus niet zo goed gestructureerd denken als volwassenen.

»Hun hersenen zijn ook nog niet klaar om impulsen te onderdrukken en het gedrag te remmen; ze reageren op korte termijn. Dat zie ik overigens niet alleen als een nadeel, het heeft ook een evolutionair voordeel: in die fase kan het belangrijk zijn dat adolescenten once in a lifetime opportunities durven te grijpen als die langskomen.

»En door hun ongestructureerde denken - de ene dag dit, de andere dag dat - kunnen jongeren makkelijker outside the box denken, terwijl volwassenen in een tunnelvisie zitten. Negentig procent van de tijd gestructureerd denken is prima, maar tien procent outside the box kan best nuttig zijn.

»Volwassenen hebben het soms moeilijk om hun logische denken los te laten. Stop ze een nieuw apparaat in handen, en ze zullen denken: ‘Ik heb zoiets al eerder gezien, toen werkte het zo en zo.’ Maar dat hoeft niet altijd zo te zijn. Jongeren kunnen vaak sneller iets aan de praat krijgen omdat ze geen last hebben van associaties met eerdere ervaringen.»

HUMO Soms lijkt het alsof jonge hersenen meer dingen tegelijk kunnen, of de pubers beweren dat toch zelf - huiswerk maken en tegelijk op Facebook zitten, terwijl wat verderop de tv aan staat: geen probleem!

Crone «Dat jongeren beter kunnen multitasken is een mythe. Dus is het toch beter dat ze zich concentreren als ze hun schoolwerk maken. Multitasken bestaat trouwens niet, ook niet bij volwassenen. Ook al denken we het tegendeel, we kunnen nóóit twee taken tegelijk aan. Wat we in feite doen, is voortdurend switchen tussen de ene en de andere taak.

»Dat wisselen kun je snel leren: vrouwen hebben daar zo veel ervaring in dat de mythe is ontstaan dat vooral zij zo goed kunnen multitasken. Nee, ze hebben hun leven lang meer moeten switchen omdat het meer van ze verwacht wordt, en daardoor worden ze er erg goed in. Maar ook mannen kunnen er door training goed in worden.»

HUMO Als jongeren zich raar gedragen, heette het vroeger al gauw: ‘Het zijn de hormonen!’ Nu leren we zeggen: ‘Hun hersenen werken nu eenmaal anders.’ Tegelijk hebt u het in uw jongste boek over een hormonenstorm bij pubers. Hoe zit dat nu?

Crone «Toen duidelijk werd dat er voor het pubergedrag ook hersenontwikkelingen meespeelden die niet door hormonen werden bepaald, wilden we van dat hormonenverhaal af. Ik heb daar zelf ook aan meegedaan, maar het is natuurlijk stom om de hormonen helemaal opzij te schuiven: een deel van de hersenontwikkeling wordt door hormonen beïnvloed, en zelfs gestuurd, met name in de hersengebieden die belangrijk zijn voor emoties.

»En ik heb het over een hormonenstorm omdat het tijdens de puberteit echt over grote hormoonfluctuaties gaat: die kunnen wel twintig keer zo groot zijn als de veranderingen tijdens de menstruele cyclus bij vrouwen of de natuurlijke schommeling van testosteron bij mannen.»


0 reacties

reageer ook 

Reageer ook

Humo login:

(wordt nooit getoond)

Of login met facebook:

Nu in Humo

muriel scherre

Murielle Scherre schreef een boekje over broekjes

  Maandag 24 november 2014 - 22u00

Het leven van Murielle Scherre is even transparant als de lingerie die ze ontwerpt voor la fille d’O. Het open boek dat Scherre is, ligt sinds vorige week ook in de winkel: ‘l’amateur’. De ontwerpster verkent negen begrippen waar la fille d’O zich enthousiast mee inlaat: van schoonheid tot fetisjisme, via aantrekkingskracht en pornografie. Humo legde haar drie extra begrippen voor. Lees een fragment (1 reactie)

Humo 3873 25/11/2014Humo 3872 18/11/2014Humo 3871 10/11/2014Humo 3870 04/11/2014Cover 3869 28/10/2014Humo 3868 21/10/2014

Jouw aanraders

De website van Humo maakt gebruik van cookies.   Meer info   Deze melding niet meer weergeven