Humo's Klassiekers van Nu: 'Spoetnikliefde' van Haruki Murakami, deze week te koop bij uw lijfblad

De Japanse grootmeester geeft zelden interviews, en dat is een bewuste keuze, zei hij in 2006 in Times Magazine: 'Ik ben nogal defensief als het op mijn privéleven aankomt. Mijn geheimen zijn mijn geheime wapens.' Humo biedt hieronder inkijk in het arsenaal van de meest gelezen Japanse schrijver van het moment.

"'Fictie is het allermooiste dat er bestaat'"

Het begin

'Op haar tweeëntwintigste werd Sumire voor het eerst van haar leven verliefd. Het was een hevige verliefdheid, als een tornado die over de vlakte raast. Zo een die alles op zijn pad omverblaast, de lucht in slingert, aan stukken rijt en volkomen vernietigt.'

Het einde

'Ik spreid mijn vingers uit en staar naar mijn beide handpalmen. Ik zoek naar bloedsporen. Maar er zijn geen bloedsporen. Er is geen geur van bloed en ook geen stijfheid. Het is waarschijnlijk al stil ergens in gesijpeld.'

Daartussenin

Sumire, een aanmodderende would-beschrijfster, valt als een blok voor Mioe, een zeventien jaar oudere zakenvrouw. Mioe geeft Sumire een baan in haar bedrijf en neemt haar mee op vakantie annex zakenreis naar Europa. Na enkele dagen op een Grieks eiland verdwijnt Sumire, waarop Mioe Sumires hartsvriend - de verteller van de roman, die heimelijk op haar verliefd is - uit Tokio laat overkomen. Samen proberen ze te achterhalen waarom hun beider spoetnikliefde zo bruusk uit koers werd geslagen.

HARUKI MURAKAMI « 'Spoetnikliefde' gaat, zoals veel van mijn boeken, over een doodgeboren liefde. Vraag me niet waarom, maar ik heb een zwak voor liefdes die van bij het begin verdoemd zijn.

» Het plan was om een driehoeksverhouding te beschrijven die een beetje afwijkt van het klassieke schema - vandaar dat ik er een lesbische relatie in heb verwerkt. De mannelijke verteller bekleedt de zwakste positie in de driehoek: hij kan alleen maar toekijken en vertellen wat er voorvalt tussen beide vrouwen.»

Dat geen van beide hoofdpersonages haar artistieke ambities kan waarmaken (Mioe was ooit een veelbelovend concertpianiste, Sumire is een luie schrijfster), is essentieel voor Murakami: 't zegt namelijk iets over de wereld van vandaag.

MURAKAMI « Onze hang naar zelfexpressie is een gesel geworden. We zijn allemaal geobsedeerd door de ontwikkeling van ons innerlijke, het kwelt ons onophoudelijk. Hoe onszelf van die kwelling verlossen, daar gaat het 'm om in al mijn romans.»

De schrijver

Haruki Murakami (1949) groeide op in Kobe en studeerde film en drama aan de universiteit van Tokio. Meteen na zijn studie opent hij (net als het hoofdpersonage in 'Ten zuiden van de grens') met zijn vrouw een jazzbar, Peter Cat. Hoewel hij als kind altijd al met zijn neus in de boeken zat (zijn beide ouders onderwezen Japanse literatuur), kwam het besef dat hij schrijver moest worden als een openbaring: in 1978 zat de toenmalige jazzclubeigenaar naar een baseballmatch te kijken toen hij out of the blue besloot een roman te gaan schrijven. Murakami sloot voor één avond de deuren van zijn club en nam de pen ter hand.

MURAKAMI « Omdat ik nog nooit een letter in het Japans had geschreven en dus geen idee had hoe ik eraan moest beginnen, probeerde ik het maar in het Engels. Mijn woordenschat was natuurlijk veel beperkter, maar dat bleek een voordeel: ik schreef simpeler zinnen, en die vertaalde ik vervolgens naar het Japans. En het wérkte.»

Als kind had Murakami boeken verslónden - vooral het werk van Amerikaanse schrijvers als Kurt Vonnegut, Raymond Chandler en Richard Brautigan had een diepe indruk op 'm gemaakt. Die jarenlange marinade in de wereldliteratuur kwam 'm dus uitstekend van pas.

MURAKAMI « Net als François Truffaut, één van mijn favoriete cineasten, was ik een typisch enig kind: rusteloos, maar graag op mijn eentje. Ik bracht mijn dagen in mezelf gesloten door, met mijn katten en mijn boeken. Zonder boeken zou ik die moordende verveling nooit overleefd hebben. Ik ben op mijn tiende begonnen met 'Le rouge et le noir' van Stendhal en meteen overgestapt op de Grote Russen: 'De gebroeders Karamazov', 'Oorlog en vrede' en 'Misdaad en straf' - hoe dikker hoe liever. En als ik ze uithad, begon ik van voren af aan. Lezen gaf me dezelfde sensatie als met een rubberbootje over een woelige zee varen. Truffaut had gelijk toen hij beweerde dat fictie het allermooiste is dat er bestaat.

» Later heb ik natuurlijk ook veel opgestoken van de schrijvers die ik in het Japans vertaalde: Fitzgerald, Salinger, Capote, Carver, Chandler, John Irving. Zij zijn als het ware mijn mentoren. Omdat Engels een compleet andere taal is dan het Japans, moest ik hun boeken bijna van nul af weer opbouwen, en daarmee heb ik veel geleerd over het schrijven zelf.»

Het wemelt bij Murakami van de referenties aan de pop- en andere cultuur: thrillers, sciencefiction, de Beatles, The Doors en de Beach Boys, de Great American Novel - you name it, Murakami heeft het in huis. Wil de schrijver zich daarmee afzetten tegen de oude Japanse literaire garde - Mishima, Kawabata, Tanizaki?

MURAKAMI « Zie die verwijzingen maar als een hommage aan de romans, films en songs waarvan ik als adolescent hield en waarin ik me heb ondergedompeld. Maar het klopt dat ik als schrijver weinig gemeen heb met de schrijvers die je noemt: zij houden heel erg vast aan formele schoonheid - hun op en top gestileerde zinnen zijn gracieus en volgepakt met emoties. Ik hou meer van een iets simpeler schriftuur: soepel en afgestroopt.

» Ik behoor niet tot het Japanse literaire establishment, in feite rebelleer ik er nog elke dag tegen. Ryu Murakami (regisseur en thrillerschrijver, red.) is één van mijn zeldzame schrijversvrienden: we kunnen uitstekend met elkaar overweg, en we houden bovendien van elkaars boeken.»