De opmars van Osama Bin Laden: van marketeer tot massamoordenaar

We vragen ons allemaal weleens af wie die Osama bin Laden nu écht is, en hoe hij het in godsnaam van verwend miljonairszoontje tot de meest gevreesde terrorist aller tijden heeft gebracht. Steve Coll, managing editor van The Washington Post en tweevoudig Pulitzerwinnaar, ging op zoek naar antwoorden. In zijn boek 'The Bin Ladens' borstelt hij een schitterend portret met alle ingrediënten van het betere familie-epos: denk 'Gone with the Wind', 'Lawrence of Arabia', 'Dallas' en zelfs 'The Aviator' in één ruim 500 bladzijden dikke turf. Deze week in Humo: een voorpublicatie.

"'Ik zweer dat ik als vrij man zal sterven'"

De voorgeschiedenis van de Bin Ladens is genoegzaam bekend: Osama's vader Mohammed slaagde er - met dank aan de Al-Sauds, de koninklijke familie van Saudi-Arabië - in een waar zakenimperium op te bouwen. Als Mohammed onfortuinlijk om het leven komt bij een vliegtuigongeluk, zitten zijn 54 kinderen gebeiteld. Zijn oudste zoon Salem, gekneed in Engeland en de Verenigde Staten, volgt hem op. Hij is wat meer Westers georiënteerd: zo toont hij aan iedereen die het wil en vooral niet wil zien een film van zijn aambeienoperatie. Maar ook Salem heeft een neus voor zaken én voor avontuur. Een van zijn talloze waaghalzerijen wordt hem uiteindelijk fataal: ook hij crasht in een vliegtuig, al zit hij, in tegenstelling tot zijn vader, wel zelf aan de stuurknuppel. De huidige patron van de Bin Ladens is een jongere broer van Salem, de wat saaiere ingenieur Bakr. Hij moet het familie-imperium behoedzaam door woelige tijden zien te loodsen - niet eenvoudig met een zwart schaap als Osama Bin Laden.

De eerste zaadjes

Osama Bin Ladens moeder, Alia al-Ghanem, was een jaar of vijftien toen hij geboren werd. Mohammed Bin Laden scheidde niet lang daarna van haar, waarschijnlijk nog voordat ze achttien werd. De jongen was op dat moment haar enig kind. Alia werd van de ene echtgenoot doorgegeven aan de andere: Mohammed arrangeerde een huwelijk voor haar met iemand uit het middenkader van zijn bedrijf.

Alia en Osama verlieten het drukke familiecomplex van de Bin Ladens in Jedda, met zijn vele vrouwen, facties en bedienden, en trokken in een bescheiden huis met Alia's nieuwe echtgenoot. Toch bleef Osama altijd een volledig erkend lid van de schare zoons die Mohammed af en toe bijeenriep voor inspectie en religieuze instructie. Osama zelf heeft verteld over zijn ontmoetingen met zijn vader, over het reciteren van poëzie voor hem, over bezoeken aan de bouwplaatsen en over het lichtende voorbeeld dat hij was.

Alia schreef Osama in bij een chique privéschool in Jedda, Al-Thaghr, die zich liet voorstaan op het moderne curriculum.

Toen Osama in de achtste of negende klas zat, werd hij uitgenodigd om mee te doen met een naschoolse islamitische studiegroep onder leiding van een Syrische gymleraar. In die tijd waren er talrijke Syrische en Egyptische leraren aan de middelbare scholen en universiteiten van Saudi-Arabië. Veel van hen waren in hun eigen land betrokken geweest bij dissidente islamistische politieke groeperingen. Sommigen waren lid van, of beïnvloed, door de Moslimbroederschap, een islamistische organisatie die in 1928 in Egypte was opgericht. De Broederschap was aanvankelijk een religieus ingestelde beweging die zich tegen de Britse koloniale heerschappij in Egypte verzette; later streden de leiders ook tegen de toenmalige president Nasser.

De Syrische gymleraar benaderde vijf of zes jongens, die hij probeerde over te halen met beloften van extra studiepunten en teamsport. De leraar was 'lang, jong, achter in de twintig, erg fit', herinnerde een klasgenoot van Osama zich. 'Hij droeg een baard - maar niet een lange baard als een mullah. Hij was erg populair en had charisma. Hij bereidde wat grapjes voor om het ijs tussen ons te breken.'

Als tiener bewoog Osama zich probleemloos tussen overlappende werelden. Hij ging mee met de familie-uitjes van de Bin Ladens en werkte voor beide grote familiebedrijven, Bin Laden Brothers en de grotere Mohammed Bin Laden Organization. Hij voetbalde en reed paard met de jongens uit de buitenwijk van Jedda waar hij woonde. Elke zomer reisde hij naar de meer wereldse omgeving van zijn moeders familie aan de Middellandse Zee, waar hij in de bergen wandelde en viel voor een jonger nichtje, dat hij sinds zijn jeugd als ongesluierd meisje had gekend. Tegelijkertijd was hij druk bezig met zijn islamistische studiegroep op Al-Thaghr. Zo combineerde Osama een zich verdiepend religieus gevoel met enthousiasme voor zakendoen en de vrije natuur, maar ook een verlangen naar seksuele omgang.

In 1976 studeerde Osama af aan Al-Thaghr. Op de eindexamenfoto zien we hem niet. Fotografie was intussen een van de uitvindingen die hij verwierp - foto's richtten gelovige ogen naar afgodsbeelden, naar menselijke afbeeldingen die concurreerden met Gods eenheid. Rond die tijd begon hij ook wereldse muziek te verwerpen, want, zoals zijn onderwijzers hem vertelden, die was geen onderdeel van het leven van de Profeet geweest en concurreerde met de heilige geluiden van koranlezing en gebed.

Na Al-Thaghr ging hij bedrijfseconomie studeren aan de Koning Abdulaziz-universiteit. Jaren later zei Osama in een interview dat hij zijn academische studie beter wist te combineren met het werken in het familiebedrijf dan welke andere broer ook. Dat was niet alleen onbescheiden, maar ook onwaar. Eigenlijk wilde hij al snel met zijn studie stoppen om op het kantoor in Mekka aan het werk te gaan, maar daar kwam hij snel van terug, mogelijk door de smeekbede van zijn moeder. Volgens sommigen bezit hij zelfs geen universitair diploma. Hoe dan ook, hij presteerde aanzienlijk minder goed aan de universiteit dan een aantal van zijn oudere broers.

Na de universiteit werd Osama tot manager benoemd in Mekka. De bedrijven van de Bin Ladens waren in die tijd bezig met enkele renovatieprojecten in de stad.

Uit: Steve Coll,'De Bin Ladens', uitgeverij Mouria.

U vindt het volledige artikel in Humo 3526

Trailer van 'Where in the World is Osama bin Laden?', de volgende film van Morgan 'Super Size Me' Spurlock: