Onze Man wordt formateur (1): toponderhandelen voor dummies

Koninklijk bemiddelaar Jean-Luc Dehaene omschreef zijn opdracht zelfs als mission impossible - terecht, zo is inmiddels gebleken. En toen moest het echte werk van formateur Yves Leterme nog beginnen!

Nooit te beroerd om een handje te helpen belde Humo naar koning Albert voor wat gouden formatietips. Wat zijn de rules of engagement? Hoe omzeil je de valkuilen? Welke troefkaarten hou je in de mouw? Helaas, de vorst wenste niet te reageren. In 's lands belang mobiliseerden we dan maar zes ervaringsdeskundigen voor een snelcursus regeringsformatie voor dummies. In alfabetische volgorde (we willen vooral geen ruzie): Willy Claes (69), Herman De Croo (69), Gerard Deprez (63), Isabelle Durant (52), Mark Eyskens (74) en Louis Tobback (69). Wat bleek: formateur is altijd al een rotjob geweest.

"'Wat is er mis met een koehandel? Koeien zijn eerbare beesten'"

MARK EYSKENS « Kort na de oorlog waren mislukkingen schering en inslag: de nieuwe regering werd in de Kamer soms direct weggestemd. De formatie verliep ook heel anders dan nu. Ik heb mijn vader (Gaston Eyskens was 3.034 dagen premier tussen 1949 en 1973, red.) bij ons thuis aan de eettafel nog een regering in elkaar zien knutselen, met een kleine blocnote en de telefoon. Hij belde wat vrienden op en vroeg: 'Wil je geen minister van Landbouw of Justitie worden?' (lacht) Zo ging dat!»

HUMO Hoe word je een goed formateur?

WILLY CLAES « Bij begrotingsonderhandelingen moet je je dossiers uit het hoofd kennen en sterk zijn in cijfers; bij een formatie primeren tactiek en mensenkennis. Een formateur moet in de eerste plaats een goed psycholoog moet zijn.»

GÉRARD DEPREZ « 't Is ook fysiek zwaar, dus een goede conditie helpt.»

HUMO Benoemt de koning per definitie de politicus met de meeste voorkeurstemmen tot formateur?

EYSKENS « Niet noodzakelijk. Koning Boudewijn nam zijn taak wat ruimer en heeft ooit Melchior Wathelet tot formateur benoemd, maar de politieke wereld reageerde sceptisch en Wathelet is mislukt. Koning Albert houdt vooral rekening met wat de voorzitter van de winnende partij hem vertelt.»

ISABELLE DURANT « De invloed van de koning is vandaag zowat zero. De vorst doet wat hem gevraagd wordt. Punt uit.»

LOUIS TOBBACK « Ik kan me wel voorstellen dat Albert bekommerd is om de gang van zaken. Ik denk dat de formateur elke dag contact heeft met Van Ypersele, de kabinetschef van de koning.»

CLAES « De partijvoorzitters doen dat ook. André Cools geneerde zich niet om Van Ypersele botweg te bellen en zijn beklag te doen over ces calotins van de CVP (lacht).»

HUMO Kan de koning onderhandelingen uit het slop halen?

TOBBACK « Nee. De koning heeft geen verantwoordelijkheid, dus kan hij die ook niet opnemen. Als hij een wonderlijk idee mocht hebben, kan hij dat via zijn entourage als suggestie aan de formateur of de informateur doorspelen. Die mag dan doen alsof hij het zelf heeft bedacht (lacht).»

CLAES « Het is wel al gebeurd dat het paleis zich in de zaken mengde, hoor. In 1973, bij de vorming van de regering-Leburton, heeft het paleis een veto uitgesproken tegen de liberaal Hilaire Lahaye - die had een paar uitspraken gedaan over de dekolonisatie waar Laken niet gelukkig mee was. Lahaye was na de onderhandelingen onderweg naar huis toen hij op de autoradio hoorde dat hij een ministerpost had geweigerd. Hij wist van niets! Thuis in Ieper heeft hij geen seconde geaarzeld om te zeggen dat hij zjust nikske had geweigerd.»

 

U vindt het volledige artikel in Humo 3489

VOLGENDE WEEK:
De off the record-verhalen