Bob till you drop: In memoriam Max Houben, Belgisch medaillewinnaar op de Olympische Winterspelen van 1948

humo-archief Dinsdag 14 februari 2006 - 12u00

In memoriam: Max Houben, één van de zéér weinige Belgen die ooit een medaille hebben behaald op de Olympische Winterspelen, en dan nog in een discipline die absoluut on-Belgisch was. Net toen hij bij de besten ter wereld hoorde, werd de ijscorridor zijn eigen, koude dood.

14075_houben200.jpg

Een krabbel op een kantje papier was het begin van dit bijzondere verhaal. In 1985 schreef ik een reportage over Belgen die al vóór 1940 gingen skiën in de Alpen ('Dossier Bergaf', Humo 2318-2319) en tijdens de research voor dat stuk heb ik het opgeschreven: 'Max Houben, Belg, zilveren medaille bobslee, dood in Lake Placid.' Meer was het niet, meer wist ik niet. Met de Winterspelen van Turijn in aantocht dook die notitie weer op, en zo ben ik de zoektocht begonnen. Naar één van de zéér weinige Belgen die ooit een medaille hebben behaald op de Olympische Winterspelen, en dan nog in een discipline die absoluut on-Belgisch was. De keerzijde liet niet lang op zich wachten: net toen Max Houben bij de besten ter wereld hoorde, werd de ijscorridor zijn eigen, koude dood.

''Bobsleeën is minder gevaarlijk dan in Brussel de straat oversteken.''

.... Op internet is nauwelijks wat over hem te vinden. In Verviers is er een straat die zijn naam draagt, en verder overleeft hij alleen in eindeloze olympische klassementen en in quizvragen ('Wie is de oudste medaillewinnaar op de Winterspelen?'). Dat is Houben, hij was bijna vijftig toen hij in 1948 het zilver pakte! In de Larousse, Winkler Prins en Standaard Encyclopedie staat geen letter over hem. Alleen de Encyclopedie van de Belgische Sportlui blijkt hem te kennen, in een kolommetje van acht centimeter. HOUBEN, Max - Eén van de grote figuren uit de Belgische sportgeschiedenis. Nationaal kampioen 100 m (1920). Halve finalist 200 m op de Ol. Spelen in Antwerpen (1920). Uitstekend voetballer in eerste afdeling (CS Verviers, Union Sint-Gillis)' Het naslagwerk vermeldt ook dat hij als bobsleeër deelnam aan vier Winterspelen: 1928 St. Moritz, 1932 Lake Placid, 1936 Garmisch-Partenkirchen en 1948 St. Moritz, waar hij die zilveren plak behaalde, met Jacques Mouvet, Freddy Mansveld en George Niels in de viermansbob.

.... Het zijn intrigerende gegevens, topvoetballer zijn én olympisch hardloper én olympisch bobsleeër. Ik bel naar het BOIC, waar ex-spurtster Lea Alaerts bezig is met het oplijsten van oud-olympiërs: het BOIC viert dit jaar zijn eeuwfeest, en op de komende Memorial Van Damme wil men die ex-olympiërs opnieuw achter een vlag en een bordje laten defileren. Van de zilveren bobslee uit 1948 vindt ze nog één adres terug: George Niels, hij zou nu in Miami wonen. Ik draai het nummer in Florida, zijn weduwe neemt op: Niels is al vijf jaar dood, de laatste elf jaar van zijn leven zat hij in een rolstoel.

.... Dan maar de krant uitspellen. De Winterspelen van 1948 duurden van 30 januari tot 8 februari, en Le Soir heeft een envoyée spéciale ter plaatse. Zij omschrijft de atmosfeer in St. Moritz als 'erg druk', het lijkt of de Spelen alleen te kampen hebben met horecaproblemen: 'De hotels zitten overvol en in de restaurants is het zo druk dat de kelners geen tijd hebben om uw bestelling te noteren.' Die ene zin typeert een tijdsgewricht. Zwitserland is Hotel Europa, dat vijf jaar zijn deuren heeft gesloten en op die manier aan de wereldbrand is kunnen ontsnappen. En nu, drie jaar na de oorlog, werpt het zich op als de plek waar atleten van alle naties mekaar terug kunnen vinden in een nieuwe broederschap, maar over de grenzen van dat besneeuwde sprookjesland wordt het bestaan geregeerd door naoorlogse ellende, Duitsland ligt in puin, Italië heeft miljoenen werklozen, Oostenrijk is bezet door de geallieerden, Frankrijk wordt verteerd door sociale onrust. Toch zal de 'show' doorgaan, en de verslaggeefster van Le Soir noteert.

.... 29 januari. Er blijken 'meer dan duizend atleten' te zijn opgedaagd in plaats van de verwachte 919 ('dat zorgt voor bijkomende logeerproblemen!'). Voor de 640 ingeschreven journalisten zal de Zwitserse PTT honderd kilometer extra telefoonkabel aanleggen, 'zodat 288 reporters tegelijkertijd een telefoongesprek kunnen voeren met hun redactie'. Er zijn ook VIER televisieploegen aanwezig, twee Engelse en twee Amerikaanse.

.... 30 januari. De reporter is naar de bobsleepiste gaan kijken: die is 1.570 meter lang en vertoont een hoogteverschil van 130 meter. Er zitten twee 'fameuze bochten' in: de Sunny Corner en de Horse Shoe. Hier staan de toeschouwers 'graag te kijken omdat de sleeërs bijna verticaal voorbij komen glijden, ze moeten opletten dat ze niet over de ijsmuur vliegen!' Over de Belgen wordt niet gesproken, 'vooral Engelsen en Amerikanen zijn sterk in dit nummer'. In totaal hebben zich zeven landen ingeschreven: onze landgenoten moeten het zowel in de tweemans- als in de viermansbob opnemen tegen zestien andere equipes.

 

Goud en zilver

31 januari. Daags voordien zijn de Vijfde Winterspelen geopend, maar dat heeft de voorpagina niet gehaald (sport hoort op de sportpagina's). Op de frontpagina is er wereldnieuws uit India: Mahatma Gandhi is vermoord! De openingsceremonie in St. Moritz vindt plaats in aanwezigheid van zo'n 8.000 toeschouwers en er is een vlaggenoptocht van de 28 deelnemende naties, 'een stoet die vaak stilstaat, en opgefleurd wordt door sneeuwballengevechten tussen atleten en toeschouwers!' Die eerste dag zijn er ook al wedstrijden, en in een eerste manche van de boblet (bobslee met twee) eindigen Houben en Mouvet als derde.

.... 1 februari. Eén miljoen Indiërs op de lijkverbranding van Gandhi, en in de tweede en definitieve manche van de boblet eindigen de Belgen vierde, na twee Zwitserse teams en de Amerikaanse ploeg.

.... 3 februari. In Brussel zijn twee trams tegen mekaar gebotst, en 'in het skiën hebben onze twee Belgische deelnemers zich goed gemengd onder de internationale elite'. Ze komen echter nergens voor in de uitslagen.

.... 4 februari. Koning Leopold III bezoekt Cuba en op de sportbladzijde staat een kleine foto van Houben en Mouvet in hun boblet. Ze zien er grappig uit met hun pothelmpje en ronde zonnebrillen. 'Piloot' Houben heeft twee ijzeren 'teugels' in de hand waarmee de glij-ijzers onder de slee bestuurd worden.

.... 7 februari. Generaal Otto von Stülpnagel alias 'le boucher de Paris', militair gouverneur van Parijs tijdens de oorlog, heeft zich opgehangen in zijn cel. In de eerste manche van de bobslee met vier eindigen de Belgen derde, ex-aequo met de Noren.

.... 8 februari. De voorpagina haalt het niet, maar gisteren hebben de Belgen voor de allereerste keer goud én zilver gewonnen op de Winterspelen. Het artikel op pagina zes is grotendeels gewijd aan Micheline Lannoy en Pierre Baugniet, het koppel dat goud heeft behaald in het kunstschaatsen. Over de zilveren medaille van de Belgische bob-met-4 staat alleen de uitslag te lezen: Houben en zijn team zijn 1 seconde en twee tienden na de Amerikanen gefinisht.

.... 9 februari. Paus Pius XII spreekt zich uit voor het vreedzame gebruik van atoomenergie, op pagina zes is amper anderhalve kolom voorbehouden voor de slotceremonie van de Spelen. 'Het olympische vuur werd gedoofd terwijl de toeschouwers in het stadion geteisterd worden door een sneeuwstorm.' Het kunstschaatsgoud krijgt nog vijftien regeltjes, over het bobsleezilver wordt niet meer gerept.

.... En toch doet Le Soir daarmee beter dan de Vlaamse kranten: zij behandelen de Winterspelen nog meer in mineur, want zij hebben geen bourgeois lezerspubliek dat vertrouwd is met de veelal Franstalige deelnemers.

 

Gastvrij Helvetië

Er is een Vlaams magazine dat wél aandacht besteedt aan St. Moritz, en dat is Sportclub, een weelderig geïllustreerd sportweekblad waarvan ik op slag nostalgisch word. Zo staan er in een januarinummer uit 1948 heerlijke foto's van Laurel en Hardy die het Antwerpse Sportpaleis bezoeken ('Welk een verrassing van formaat dat 'de Dikke' en 'de Dunne' hier zijn! En hoe gezwind zij op de fiets springen voor ene ereronde!'). Aan de Winterspelen zal Sportclub in totaal acht bladzijden besteden, met een pak foto's (Wij Bieden U Deze Week: De Film Van St. Moritz!). Alles is van nabij gevolgd door Onze Afgevaardigde Ter Plaatse en die is lyrisch over zijn verblijf in 'het gastvrije Helvetië'. Zo spreekt hij over atleten die 'gehoor hebben gegeven aan de roep van de bergen' en besteedt hij een hele passage aan 'de bekoorlijke en van geluk stralende Amerikaanse schaatsdames'. En dan is er natuurlijk de onversneden bewondering voor de Belgische prestaties. Over het gouden schaatskoppel Lannoy-Baugniet luidt het bijvoorbeeld: 'Een geestdriftig publiek bezorgde hen een langdurige ovatie nog voor de jury de uitslag bekend maakte. Waarlijk, dit was geen zege, dit was een triomf!'

.... 'Onze bobsleigh-mannen' oogsten vooral bijval omdat hun resultaat zo onverwacht is; bij een foto van het zilveren viertal vermeldt het onderschrift: 'Men kende geen kans toe aan het Belgische bobsledeteam. De onvervaarde Houben en Mouvet kenden iets van bobslee, doch Mansveld en Niels waren niet erg op de hoogte. Een tweede plaats is dan ook meer dan prachtig!'

 

De slee van de baron

Ik ga ervan uit dat Max Houben nog ergens familie heeft in België, maar wáár? Omdat hij nog bij CS Verviers heeft gevoetbald, tik ik op de site van Infobel de combinatie 'Houben' en 'Verviers' in. Er verschijnen acht telefoonnummers, ik pik er willekeurig één uit, het is Pierre Houben én hij is een neef van Max, vous avez de la chance! En dat ik naar zijn zus Micheline in Brussel moet bellen, die heeft af en toe nog contact met Nadine Houben, dat is de dochter van oom Max! Als Micheline hoort dat ik Nadine wil spreken, slaakt ze een zucht: 'Oh, die zal blij zijn, want zij aanbád haar papa!'

.... Blij is te weinig gezegd: Nadine Houben is in de wolken. 'U wilt een reportage maken over mon p'tit papa?! Ah dis, vous me donnez la chair de poule! Komt u maar gauw langs. Kunt u morgen? Of overmorgen?' Wel drie keer zal ze nog zeggen dat mijn telefoontje haar kippenvel heeft bezorgd. En dat ze toute émue is, en dat op 10 februari de Spelen van Turijn beginnen en dat 10 februari 'exact de dag is dat haar vader in Amerika is gestorven.' Ze heeft er daarstraks nog aan zitten denken, en wat een verrassing 'dat u nu belt!' Ze zegt dat hij een fantastische vader was en een groot atleet en dat ze met plezier op al mijn vragen zal antwoorden, je vous embrasse de loin!

.... Als ik de 83-jarige dochter twee dagen later opzoek in Ukkel, vertrouwt ze me toe dat ze gehuild heeft na mijn telefoontje: 'Van vreugde, ik was zo aangedaan dat er nóg iemand aan hem denkt.' Haar appartement hangt vol kleine en grote schilderijen, ergens moet een witte poes onder de zetels zitten, en op de tafel ligt een papierwinkel die ze voor de gelegenheid heeft opgeruimd door er een laken overheen te trekken. We drinken rode wijn, en tussen de verhalen door blijkt dat ze zelf ook geen gewone tante was: ambulancier en verpleegster voor het Engelse leger in de nadagen van de oorlog, secretaresse bij de Belgische Handelsmissie in Washington (van 1945 tot 1948) en later secretaresse in Parijs, waar ze werkte voor Roger Ockrent - de vader van Christine - die chef was van de Organisatie voor Europese Economische Samenwerking, de voorloper van de OESO. Dat vermeldt ze maar terloops, ze wil zo graag over haar vader praten en ze is zo verguld met m'n vragen dat ze al na de derde question een fotokopie van mijn vragenblad neemt. Alles is herinnering vandaag, alles is souvenir.

HUMO Om bobslee te rijden moest je van rijke komaf zijn, lees ik overal.

NADINE Ja en nee. Papa's ouders waren bemiddeld, maar hijzelf was dat niet. Zijn vader had een traditionele leerlooierij in Mariembourg en een bedrijfje in Verviers dat drijfriemen maakte voor de textielindustrie. De Houbens hadden dus geld, maar die twee bedrijven zijn in handen gekomen van papa's oudste broer. Hijzelf was vertegenwoordiger van Sabca (fabrikant van vliegtuigmotoren, red.), en dat was een goedbetaalde job, maar meer ook niet. En mama was de dochter van een grote hoteleigenaar in Parijs, zij was gewend aan een royale train de vie, maar omdat papa geen grote verdiener was, moest ze spaarzaam leven, en daar is vaak felle ruzie over geweest.

.... » Om toch aan bobslee te kunnen doen moest papa gegoede sportlui aanspreken om met hem een equipe te vormen én mee de kosten te dragen. Die mannen moesten alles zelf betalen: de reis, de logies, het materiaal (ook het startgeld was voor eigen rekening, red.). Van subsidies was amper sprake. Ze hadden zelfs geen eigen slee. De bobslee-voor-twee mochten ze gebruiken van de rijke baron René Lunden, dat was een vriend van papa die tijdens de oorlog nog een Spitfire gevlogen heeft! (baron Lunden was zelf een prima bobber, op het WK in St. Moritz in 1939 won hij goud in de boblet met twee, red.)»

HUMO En de bob met vier, leenden ze die ook van de baron?

NADINE Nee, dat was meestal een goedkoop exemplaar dat ze gingen lenen bij een plaatselijke club. En dan zilver halen, dat is toch een bijzondere verdienste, nietwaar?!»

 

Kwik en Flupke

HUMO Max Houben was nog een echte amateur. Iemand die de sport beoefende uit liefde voor de sport.

NADINE Bij hem was het passion du sport! En als hij aan een nieuwe sport begon, ging hij daar helemaal in op en móést hij daarin uitblinken. Zo is hij Belgisch kampioen geworden op de honderd meter en is hij op de Olympische Spelen in Antwerpen (1920) dicht bij de 200-meter-finale geraakt. Ik ben trouwens zeker dat hij één van de zeer weinige Belgen is die zowel aan de Winter- als aan de Zomerspelen deelgenomen hebben. Papa was ook een heel goeie voetballer en een prima tennisser, en hij heeft ook nog deelgenomen aan de 24 Uur van Francorchamps.»

HUMO Was u zelf ook zo sportief?

NADINE Helemaal niet! J'étais une cloche terrible! Ik hield van schaatsen, van dat fijne geluid van ijzers die over het ijs gaan, maar je had me moeten zien stuntelen en struikelen (lacht)! Dat vond ik wel erg. Bij hem lukte alles en bij mij lukte niks. Maar we konden heel goed met elkaar opschieten. We plaagden mekaar en maakten grapjes, ik kon papa doen lachen dat de tranen in zijn ogen sprongen, ja, wij waren echt copain-copine

HUMO Ondernam uw vader wel eens een sportieve of avontuurlijke uitstap met zijn gezin?

NADINE Nee: mijn moeder zat liever met haar vriendinnen te bridgen. Hij heeft ons met kerstmis 1948 wel meegenomen naar Klosters, en daar hebben we toen leren skiën. Et nom de pipe, hij was de rapste, hij had die sport al na een paar uur onder de knie!

.... » Diezelfde winter heeft hij me voor het eerst in de bobslee meegenomen, op de piste van St. Moritz. Rond het parcours verdrongen zich altijd een hoop toeristen die ook wel eens met een 'piloot' wilden meesuizen, maar papa had geen zin: hij had ooit enkele passagiers gehad, en die deden het bijna in hun broek, die hingen constant aan de hendel om af te remmen. Maar onze eerste rit was tamelijk snel, aan de finish keek papa blij achterom, dat het zo goed gegaan was met zijn dochter. En toen heb ik gevraagd of hij nog een tweede rit wilde maken, maar, zei ik, 'dit keer ben ik niet uw dochter, maar uw tweede bemanningslid'. En toen heeft hij geracet alsof het een wedstrijd was, dat wil zeggen dat je alleen aan de rem trekt ná de finish! Ik zie ons nog samen naar beneden razen, ik met mijn armen rond zijn middel, en zo naar de finish! En wat de mensen zich niet kunnen voorstellen, dat is dat holle lawaai als die metalen slee door die ijstunnels snelt, dat klettert en dat rammelt, c'était fou, c'était terrible! Maar geen seconde ben ik bang geweest, ik had het volste vertrouwen in mijn papa.»

HUMO Hoe was uw vader met dat bobsleeën begonnen?

NADINE Toen hij jong was, woonde de familie in Verviers, en hun huis lag aan een hellende straat en in de winter ging hij met één van zijn broers op de slee naar beneden. Het was een stevige houten slee, mét een stuurtje, en eerst schoven ze alleen door hun eigen straat, maar op de duur zwierden ze door alle straten van Verviers.»

HUMO Zoals Kwik en Flupke!

NADINE Exactement! En toen ging dat nog, er waren weinig of geen auto's op straat.»

HUMO Hebben ze uw vader nooit gezegd dat hij gek was om zo'n gevaarlijke sport te kiezen?!

NADINE Natuurlijk. En dan zei hij dat het gevaarlijker was om in Brussel de straat over te steken.

.... » Och, het zat gewoon in hem, alles wat snelheid en uitdaging was, daar hield hij van. Maar het was een gevaarlijke sport, dat wel. Langs dat parcours in St. Moritz stonden toeschouwers die alleen maar hoopten dat er een bob over de kop zou gaan.»

 

Vader met vlag

HUMO Uw vader was op de Winterspelen van St. Moritz de vaandeldrager van de Belgische delegatie.

NADINE Ja, omdat hij de oudste deelnemer was, en de Belg met de meeste olympische deelnames. En hij was geen royalist of zo, maar achteraf zei hij: je kan je niet voorstellen wat je allemaal voelt als je met de vlag van je land tussen al die applaudisserende mensen stapt. Het had hem erg geëmotioneerd.»

HUMO St Moritz was toen één van de meest mondaine plaatsen ter wereld: de place to be voor koningen en prinsen in ballingschap, rijke bankiers en sterren 'van het witte doek'.

NADINE Papa was helemaal niet mondain; in die kringen hield hij zich niet op. Ik heb hem na St. Moritz trouwens maar weinig horen vertellen over zijn olympische belevenissen. Dat kwam door zijn aangeboren bescheidenheid, maar ook door de sfeer in huis: de relatie tussen mijn ouders was al jaren verzuurd. Ik denk zelfs dat hij zoveel aan sport deed om thuis weg te kunnen zijn.»

HUMO Had hij lang getraind voor die Spelen van 1948?

NADINE Maar nee! Hij heeft nooit getraind, in al die jaren. Hij zorgde ervoor dat hij in conditie was, en dat hij kort tevoren ter plaatse was om een paar trainingsritten te maken. In St. Moritz is hij twee dagen voor het begin van de Spelen aangekomen, terwijl de Amerikanen al wéken aan het oefenen waren. Die hadden grote koffers vol met de meest gesofisticeerde uitrusting overgevlogen, en de Belgen stonden daar met hun geleende bobslee! En het eerste team van de Amerikanen was hen voor, die hebben goud behaald, maar het tweede team hebben ze verslagen. En de Zwitsers waren pas vierde. Net goed! Die hadden nogal uit de hoogte gedaan tegen les petits Belges met hun prutsmateriaal. En dat papa hen klopte op hun eigen baan, waar zij heel die winter getraind hadden, (lacht) dat vond ik formidabel!»

 

'Wij zijn gekken'

Bobsleeën dateert uit 1888, toen Engelse wintersporters twee kleine sleeën met planken aan elkaar bonden en met die 'bob' over de landwegen van St. Moritz suisden. Ook de eerste bob course werd in St. Moritz aangelegd, in 1902.

.... Vroeger was sneeuw de enige bouwstof, maar door het opvoeren van de snelheden moesten de muren in de haarspeldbochten verhoogd en versterkt worden, en daarvoor had men ijs nodig, dikke platen ijs die uit een nabijgelegen meer werden gezaagd. De platen werden tegen mekaar 'gemetseld' en op het laatst werd het tracé met water besproeid, zodat de hele baan in een ijscorridor veranderde. 'En dan is het wachten tot de metalen gevaarten onder sinister geratel voorbij zullen daveren en de toeschouwers behoedzaam terug zullen deinzen' (B. Baanen, 'Mensen in de sneeuw en op glad ijs'). Een bobslee met vier inzittenden woog toen om en bij de 600 kilo, en om zich tegen crashes te beschermen droegen de bobbers niet meer dan 'een leren valhelm, een dikke trui en knie- en elleboogbeschermers'.

.... Vier sleeërs die voorovergebogen zitten 'alsof ze elk ogenblik iets vreselijks kunnen tegenkomen', dat is het beeld dat iedereen kent. Toch is zo'n bobslee geen blindganger; de stuurman moet de 'ijsraket' in goeie banen leiden. Hij moet de haarscherpe bochten in een oogwenk kunnen inschatten, hij moet sleeërs en staal feilloos door de ijsgoten kunnen manoeuvreren, tegen snelheden tot 120 kilometer per uur. Achterin zit de brakeman, die enigszins de vaart kan minderen door de rakes te bedienen, twee hefboomachtige ijzers die met hun stalen punt in het ijs worden gedreven. Een echte brakeman remt niet tijdens de race; remmen is voor na de finish.

.... Zestig jaar geleden werd er over bobbers nogal smalend gedaan: met een goeie stuurman had en drie dikke kerels die bij de start veertig meter konden duwen en spurten, kwam je gauw genoeg aan de finish. Maar na de oorlog werden de materialen verfijnder en de omlopen sneller, en voortaan was er méér nodig dan zwaartekracht: 'Een goeie sledder moet explosief kunnen spurten, moet uiterst snel kunnen reageren om fouten te herstellen en moet te allen tijde zijn koelbloedigheid bewaren. En het resultaat hangt van details af: elke slechte verdeling van gewicht, elke lichaamsbeweging die de slede een centimeter uit evenwicht brengt, het kost allemaal tijd. Ook de verstandhouding tussen het viertal moet totaal zijn; ze moeten één zijn met de slee, met het ijs en met de snelheid die alsmaar wordt opgedreven.'

.... Over het unieke van de bobsleesport zei Jacques Mouvet, de vaste brakeman van Houben: 'Wij zijn gekken. We doen die afdaling in iets meer dan één minuut en daar praten we dan nog een héél jaar over!'

 

'Ik zal hem nooit meer zien!'

En dan slaat plots de laatste minuut in de carrière, en het leven, van Max Houben. Het noodlot kiest datum en plaats: 10 februari 1949, Lake Placid, de piste op de Mount Van Hoeven, waar toen het WK werd gehouden.

HUMO Dat WK kwam amper één jaar na uw vaders zilveren triomf in St. Moritz, en hij was er zelfs de favoriet!

NADINE Ja, maar voor hetzelfde geld was hij niet gegaan. Papa had gehoord dat de organisatie ook Duitsland had uitgenodigd, en hij had verzet aangetekend: 'Als zij mogen komen, blijft België weg.' Hij vond een Duitse deelname niet kunnen, zo kort na de oorlog. En de organisatie heeft dan voor België gekozen, en zo onrechtstreeks óók voor het noodlot van papa.

.... » Een week voor zijn vertrek heb ik mijn verlovingsfeest gevierd, maar de dagen erna had ik een slecht voorgevoel en heb ik vaak zitten huilen. Ik zei het ook tegen mijn verloofde: 'Ik voel het, ik ga mijn papa nooit meer terugzien.' Zeg niet zulke dwaze dingen, zei hij. En we hebben papa dan naar het vliegveld gebracht, en ik heb mijn tranen voor hem verborgen, maar ik was zo triest toen ik hem met zijn koffertje naar het toestel zag stappen (kijkt uit het raam).

.... » Op tien februari kwam er plots een Amerikaans sprekende operator aan de lijn, ik hoorde hem zeggen, phone call from the United States, en ik wist genoeg: papa was dood. Het erge was dat er na zijn dood nog een ansichtkaartje van hem in de bus is gevallen: 'Ik denk niet dat het WK zal plaatsvinden, het weer is te zacht!'»

HUMO Hij is met een tweemansbob uit de piste gevlogen in de zogenaamde Shady Corner, een extreme haarspeldbocht in het parcours.

NADINE Ja, hij is over de zeven meter hoge ijsmuur gevlogen en tegen een ijzeren mast geslingerd. Die éne bocht lag in de zon en opdat het ijs niet zou gaan smelten, had men daar een stuk zeildoek gespannen over twee masten, en papa en zijn brakeman Jacques Mouvet zijn uitgerekend tegen één van de masten gebotst. Langs heel dat parcours stonden maar twee smalle obstakels, maar ze zijn hem fataal geworden. (Mouvet liep een schedelbreuk, een sleutelbeenbreuk en een rugblessure op, maar hij overleefde de klap, red.)

.... » In Lake Placid hebben ze enkele dagen later een eredienst gehouden, en alle bobsleeërs op het WK hebben in de kerk een erehaag gevormd. Maar de repatriëring heeft de familie zelf mogen betalen. (Macaber detail: in de weken na dat fatale WK konden toeristen met een 'gids' een ritje maken op de levensgevaarlijke bobsleebaan. Prijs: anderhalve dollar, red.)»

HUMO Is het stoffelijk overschot in België officieel ontvangen?

NADINE Ik kan het u niet zeggen: die dagen en weken zijn voor mij un noir absolu. Het overlijden van mijn papa is het grootste verdriet van mijn leven. Er is geen dag, geen uur dat ik niet aan hem denk. (stil) Het was zo erg dat ik ooit op het punt gestaan heb een eind aan mijn leven te maken. Daarom was ik ook zo gelukkig toen u belde. Men is hem toch niet helemaal vergeten, dacht ik.»

HUMO In Verviers kan hij ook niet helemaal vergeten zijn, want er is een straat naar hem genoemd.

NADINE Il y a une rue Max Houben?! Echt waar? Echt?Bent u er zeker van dat ze naar hem is genoemd?! Dat is bijzonder nieuws. Sacré papa, hij zou het moeten weten! Wat fijn dat er nu elke dag mensen door 'zijn' straat lopen! Misschien heeft hij er vroeger nog met zijn slee gespeeld!»

 

Zilver uit een doosje

Dochter Nadine heeft ook foto's, maar ze is onlangs verhuisd en veel souvenirs staan nog in de kelder, in kartonnen dozen. Maar haar broer Claude, 'die heeft orde', die zal me zeker kunnen helpen. Claude Houben (79) woont in Wépion en in zijn huis staat alles uitgestald op de beste tafel: het album met de foto's en ernaast een keur van medailles, met als pronkstuk de zilveren plak van St. Moritz. Voor het eerst hou ik een olympische medaille in de hand, met de zilveren toorts, de vijf ringen en het hooggestemde credo Citius Altius Fortius. Eén seconde lang sta ik voor Max Houben, ik wens hem in stilte proficiat. Claude zegt dat de medailles in die tijd niet om de hals werden gehangen, maar in een doosje werden overhandigd. Hij toont de foto van het olympische podium, het is gewoontjes, het ziet eruit als een palet van dennenhout.

HUMO Hebt u ooit met uw vader in de bobslee gezeten?

CLAUDE Eén keer, en ik zal het nooit vergeten. Het was in de winter van 1947, ik zat in Chateau d'Oex, Zwitserland, te studeren en ineens kreeg ik telefoon: 'Jongen, kun je direct naar St. Moritz komen, je moet één van mijn compagnons vervangen!' Bleek dat Freddy Mansveld een pees in zijn been had gescheurd en amper nog kon lopen! Stel u voor, ik was twintig jaar en van de ene dag op de andere nam ik deel aan de wereldkampioenschappen met de viermansbob. En we zijn tweede geëindigd na de Zwitsers. Hier is de medaille, mijn naam staat erin gegraveerd. Ja, daar ben ik heel trots op, want ik had nooit eerder een bobsleepiste gezien!»

HUMO U had niet eerder getraind?

CLAUDE Jamais de ma vie! Papa was zoals altijd stuurman en ik was tweede man, ik moest een eindje spurten en de slee duwen en dan met de twee anderen in de slee jumpen. Ik droeg niet eens speciale schoenen tegen het uitglijden, ik droeg mijn gewone winterbottines! Ik herinner me ook dat we vlak voor de start de ijzers van de bobslee warm moesten wrijven met doeken, dan schoten ze nog sneller over het ijs.»

HUMO Heeft uw vader ooit skeleton, éénmansbob gedaan?

CLAUDE Jazeker, en skeleton is het gevaarlijkste wat er is, je ligt op je buik op die slee en met de kop vooruit raas je naar beneden, je kin geen tien centimeter boven het ijs. Als je dan een ijsmuur raakt, is het niet moeilijk om je nek te breken. (In de kranten werd de éénmansbob ook wel 'the death race' genoemd, red.)»

HUMO Snelheid en avontuur moeten uw vaders leven zijn geweest. Toen hij 49 was, nam hij nog deel aan de 24 Uur van Francorchamps!

CLAUDE Hij was dat niet van plan, maar daags tevoren kreeg hij telefoon van de zoon van zijn broer: 'Nonkel Max, kun je niet voor mij inspringen, want mijn vrouw gaat bevallen!' En hij is dan aan het stuur van die BMW gaan zitten, en hij is tweede geëindigd! 't Was een echte crack. Hij won tennistoernooien en biljartwedstrijden, en als je met hem ging vliegvissen, deed hij dingen die geen enkele hengelaar hem nadeed. Ik denk dat ze voor hem het woord allround hebben uitgevonden.

.... » In het voetbal was hij een heel goeie rechtsbuiten. Zijn gloriematch was in 1922, toen het kleine CS Verviétois, dat pas naar de eredivisie gepromoveerd was, het grote Union Saint-Gilles op bezoek kreeg voor een vriendenmatch. Union was toen een naam als een klok, in de laatste twintig jaar hadden ze zeven landstitels behaald en op Verviers zijn ze toen met 5-0 de boot in gegaan, hun zwaarste nederlaag in véle jaren! (toont het krantenverslag) In Verviers spreken ze daar nog altijd over, en papa heeft toen dríé doelpunten gemaakt! Enkele jaren later is hij zelf bij Union gaan spelen, en toen ze in 1933 opnieuw landskampioen werden, was hij de kapitein!»

 

De kraan met de kist

HUMO Hebt u die drie 'zilveren' compagnons van 1948 gekend? Mansveld, Mouvet en Niels?

CLAUDE Ja. Ze waren alledrie van Brussel. Niels had een gerenommeerd restaurant, Mansveld was een sportjournalist en Mouvet was een wisselagent.»

HUMO Weet u hoe het Mouvet vergaan is, de man die mee in de fatale bobslee zat in Lake Placid?

CLAUDE Ik weet dat hij zwaargewond was en dat hij hersteld is, maar later hebben we nooit meer iets van hem gehoord.»

HUMO Ik heb een artikel uit Time van 7 maart 1949 en daarin schrijft men over het ongeluk, en dat in die 'Shady Corner' eerder al twee Fransen over de kop waren gegaan. Volgens de Amerikaanse bobsleeërs waren de Europeanen te weinig vertrouwd met die gevaarlijke bocht. In Le Soir stond ook dat de Amerikaanse atletiekfederatie die bocht had willen schrappen voor het WK, maar dat 'om onbekende redenen' niet had gedaan.

CLAUDE Dat wist ik niet. Maar papa kende die piste én die gevaarlijke bocht al wel, want in 1932 had hij daar deelgenomen aan de Winterspelen. Je kan alleen maar zeggen dat hij brute pech heeft gehad. Stel u voor dat ze de Duitsers toch hadden uitgenodigd, dan was hij daar weggebleven.»

HUMO Was u erbij toen het schip met zijn stoffelijk overschot in België aankwam?

CLAUDE Ja, met heel de familie en een corbeillard stonden we te wachten op de kaai in Antwerpen. Ik heb de kist uit het ruim zien komen, ze werd niet gedragen, ze hing met kabels aan een hijskraan en zo is ze op de kade neergezet, dat vond ik bizar. Maar de uitvaart was indrukwekkend, de Kind-Jezus-kerk in Elsene was te klein, er stond volk tot in de straten rondom. Acht jaar na zijn dood heeft papa dan nog de Medaille voor Sportverdienste gekregen, maar nadien zijn ze hem vergeten.»

....  Ik lees het nog eens na op een olympische site. Op de Zomerspelen heeft België in totaal al 137 medailles behaald, op de Winterspelen nog maar vijf: één gouden, één zilveren en drie bronzen. Vier ervan werden behaald tussen 1924 en 1948, de vijfde is er pas gekomen in Nagano 1998, waar de Nederlandse 'schaats-Belg' Bart Veldkamp brons pakte.

.... Overmorgen is het 10 februari. In Ukkel en Wépion zal het sneeuwen en denken twee kinderen aan hun papa.

Jan Hertoghs

Foto Sportimonium-sportarchief

0 reacties

reageer ook 

Reageer ook

Humo login:

(wordt nooit getoond)

Of login met facebook:

Nu in Humo

beke square

Humo sprak met Wouter Beke: 'Onze plaats in het bed is in het midden'

  Maandag 27 oktober 2014 - 20u00

‘150 man in de zaal, ondanks de concurrentie van Anderlecht.’ Hij glundert een beetje als hij het zegt, fier over zo veel interesse voor zijn Ronde van Vlaanderen. ‘Gisteren in Leopoldsburg, morgen ook ergens in Limburg, overmorgen...’ Ja, overmorgen? ‘Iets met een school of zo.’ Wouter Beke is al enkele weken bezig aan zijn ideologische tournee langs parochiezalen, culturele centra en andere kanalen. Om het uit te leggen. ‘We moeten nú ingrijpen, anders gaat het hele systeem op de fles.’ Lees een fragment

imu proefabo
Cover 3869 28/10/2014Humo 3868 21/10/2014Humo 3867 14/10/2014Humo 3866 07/10/2014Humo 3865 30:09:2014Humo 3864 23/09/2014

Wil je als eerste op de hoogte zijn van wat er leeft op Humo.be? Vul hier je e-mailadres in:

Jouw aanraders

De website van Humo maakt gebruik van cookies.   Meer info   Deze melding niet meer weergeven