De eindeloze oorlog in Oost-Congo: het verhaal van Floribert Sebisaho

© Stephan Peleman

De beelden van slachtpartijen die dezer dagen rond Goma weer duizenden slachtoffers maken, werpen hem terug in de tijd, naar het najaar van 1996. Toen begon in de Oost-Congolese grensstad Bukavu de eerste Afrikaanse wereldoorlog, die zijn leven voorgoed omgooide, en die al aan zeker vier miljoen mensen het leven heeft gekost. 'Wat vandaag in Congo aan het gebeuren is, heb ik allemaal al eens meegemaakt.'

"'Toen ik kind was, was Congo een paradijs. Nu is het een nachtmerrie'"

Enkele uitspraken van Floribert Sebisaho

• «Het moorden begon op 29 oktober, een dinsdag. We bleven de hele dag binnen en keken door het sleutelgat hoe soldaten schoten op alles wat bewoog. Niemand wist wat er aan de hand was. We hoorden granaatinslagen en schoten, droge klappen van knuppels, het hakken van machetes. 's Anderendaags lag de stad bezaaid met lijken. De zoete geur van rottend mensenvlees hing over de weg. Ik meldde mij aan als vrijwilliger bij het Rode Kruis om de doden te helpen begraven. We gooiden de naamloze lijken in een grote put, even buiten de stad. Een jongenslichaam met ingebeukte schedel. Een meisje dat met kogels was doorzeefd. Een moeder die probeerde te vluchten op de weg naar de luchthaven, het hoofd half afgerukt. Niemand werd geïdentificeerd, we wilden de horror zo snel mogelijk wég. Die dag besefte ik dat Bukavu gevallen was. En dat de Congolezen geleerd hadden om te doden.»

• «Ik zat in de volkswijk waar ik was opgegroeid, Kadutu. We hoorden al schieten van 's morgens vroeg. Niemand wist wat er gebeurde, ook ik niet. Families verstopten zich in hun huizen. In de wijk werden kleine zelfverdedigingsgroepjes gevormd, die zichzelf Mai Mai noemden. Ze ronselden lokale jongeren om 'de stad te verdedigen tegen de Rwandese agressie.' Ze maakten jongens wijs dat ze over bovennatuurlijke krachten beschikten, die hen onkwetsbaar maakten. Ze deden hen een rode hoofddoek om, stopten een machete in hun handen, en stuurden hen de straat op, om de wacht op te trekken op de strategische plekken. Daar werden ze allemaal afgeslacht door binnentrekkende AFDL-soldaten. Er waren kleine jongens van zes, zeven jaar bij: hun bottinnen reikten bijna tot aan hun knieën, en de machetes op hun rug sleepten over de grond.»

• «Ik ben ervan overtuigd dat de verovering van Bukavu de Congolezen voorgoed veranderd heeft. Daar hebben ze leerden doden. Vroeger waren Congolezen een vredelievend volk, ze sloegen nog geen vlieg dood. Iedereen had ontzag voor de dood. Als er iemand in de wijk stierf, durfde niemand naar het lijk gaan kijken. De kinderen hadden er nachtmerries over. En nu lijkt het alsof Congo niet meer zonder doden kan.»

• «Kinderen zijn betere vechtmachines dan volwassenen. Volwassenen krijgen na een tijdje last van hun geweten, ze stellen zich vragen over wat ze aan het doen zijn. Maar een kind dat heel zijn leven in het geweld is opgegroeid, kent niks anders en aarzelt niet. Als die kinderen een vrouw zien, verkrachten ze die direct, zonder medelijden. Ze gehoorzamen hun chef. Een hele generatie kinderen is in de oorlog geboren, en wordt door de oorlog gebruikt. »

• «Ik ben al een tijdje weg uit Congo, maar ik hoor van mijn vrienden daar dat het seksueel geweld nog heviger geworden is. Vroeger waren het alleen de gewapende groepen, maar nu begeven ook gewone burgers zich eraan, vooral in de streek waar coltan wordt ontgonnen (een metaal dat gebruikt wordt om mobiele telefoons te maken, red.). Zuid-Kivu is het koninkrijk van de verkrachting geworden.»

Het volledige interview leest u vanaf dinsdag 6 januari 2009 in Humo 3566.