'Arm Wallonië': Onze Man wordt tv-maker [video]

© Tim Dirven

De trailer

Het interview

Pascal, hoe wordt een mens Wallonië-lover?
Pascal Verbeken «Mijn allereerste vakanties heb ik doorgebracht bij familie op de boerenbuiten in Beauvechain. Zelf ben ik van Gent, in mijn jonge jaren een donkere, enigszins claustrofobische fabrieksstad. Daar in Beauvechain had ik een gevoel van ruimte, licht. Tot aan de horizon kunnen lopen zonder een huis of een mens tegen te komen, dat was gewoon een sensatie. Nog altijd geeft Wallonië mij lucht, want Vlaanderen is inmiddels een overgestresseerde, zelfs neurotische regio. In Wallonië verloopt het leven vijf tellen trager, en dat ligt mij beter.

Echt ontdekt heb ik Wallonië op mijn zestiende, toen ik voortdurend op mijn eerste mobylette onderweg was om de duiven van mijn grootvader te lossen. Ik was een enorme Springsteen-fan, en wat ik toen op de bromfiets zag kwam erg overeen met het beeld van zijn Amerika - doorhangende elektriciteitskabels, hier en daar een dancing. Kortom: Wallonië is een romantisch beeld uit mijn puberteit.»

Snel naar de volwassenheid. Wat deed je besluiten enkele jaren van je leven in het project 'Arm Wallonië' te stoppen?
Verbeken «Ik ben opgevoed door mijn grootouders, en toen ik enkele jaren geleden 'Door Arm Vlaanderen' van Auguste Dewinne nog eens herlas - een journalistieke klassieker die al van 1902 dateert - besefte ik dat dit boek hun geschiedenis heel erg dichtbij bracht. Zij hadden nog een Vlaanderen gekend dat letterlijk aan het sterven was. Een half miljoen Vlamingen van hun generatie zijn uit armoede naar Wallonië getrokken, op dat moment de derde industriële regio ter wereld. Dát verhaal wou ik vertellen, ook omdat ik er meteen de dramatische mogelijkheden van zag: aan het eind van hun leven moesten die Vlamingen het meemaken dat de regio die ze achter zich hadden gelaten het inmiddels beter deed dan hun beloofde land.

Vandaag kan je in een bejaardentehuis in Charleroi een oud vrouwtje aantreffen - je zal het zien in de documentaire - dat in 1919 aan de hand van haar ouders in Scheldewindeke met één koffer op de trein is gestapt, daarna een heel leven in de textielsector in Charleroi heeft doorgebracht en nu in een streek woont met de hoogste werkloosheidscijfers van Europa, terwijl Scheldewindeke inmiddels een rijke verkavelingsgemeente is. En nog tien jaar en zulke getuigen zal je niet meer vinden. Mijn jongste gesprekspartner is haast tachtig, de oudste een eeuweling: een reden te meer om nu die documentaire te maken over wat een vergeten geschiedenis is.»

Vergeten doe je niet straffeloos, schrijf je in je boek: een volk dat zijn eigen migratiegeschiedenis wegstopt, kan onbevangener xenofoob worden en voor Eigen Volk Eerst stemmen.
Verbeken «Ik breng geen grote boodschappen, maar de afgelopen jaren werd ik bijna onwel als ik in de Vlaamse tv-journaals weer eens die poppenkast moest aanschouwen van figuren die luid verkondigden hoe fantastisch Vlaanderen toch wel was, en dat wij de BMW's van België waren - waarmee ze eigenlijk zegden dat de rammelende Lada's de Walen waren. In zo'n klimaat kan het geen kwaad die mensen eraan te herinneren waar ze vandaan komen.

Vandaag is het discours van 'Vlaanderen boven' wat geminderd, geloof ik, en hebben we met Kris Peeters een wat meer bedaarde en verstandige minister-president. Het bewustzijn is gegroeid dat de Vlaamse Leeuw tot in de nok hijsen niet volstaat om te ontkomen aan de windhoos die door de globale economie trekt.»

Toen je in 2006-2007 je boek schreef, merkte je het angstzweet bij de Walen: de scheiding van België hing in de lucht. Gaat het daar nu nog over aan de Waalse toog?
Verbeken «Herman Van Rompuy heeft toch een soort balsem op de wonde gesmeerd bij de Walen - misschien was het zijn enige verdienste als premier. Het was voor hen een opluchting nog eens een Vlaming te zien, en dan nog de eerste minister, die níét dreigend op hen afkwam. Het klimaat is dus beter dan drie jaar geleden, maar dat kan ook zo weer voorbij zijn. Want het gevoel dat ze vernederd zijn door het arrogante, intimiderend rijke Vlaanderen zit heel erg diep. Ze overdrijven daarin, vind ik, maar ik begrijp wel waar het vandaan komt: ze hebben veel te lang in de hoek gestaan waar de klappen vielen.

Dat gevoel van vernedering houden ze trouwens ook over aan het gedrag van hun eigen politieke klasse, die al decennialang onbekwaam is om het welzijn van de bevolking te garanderen. Dat een man als Michel Daerden op een cruciale post als pensioenen is gezet, daar ergeren niet alleen Vlamingen zich aan, maar ook zowat elke Waal die ik ken.»

Ook de RTBf toont de reeks 'Arm Wallonië' en je boek wordt vertaald. Welke reactie verwacht je in Wallonië?
Verbeken «Het Waalse politieke establishment zal zeggen: 'Arm Wallonië, dat is een cliché. Er is ook een welvarend Wallonië.' Wat natuurlijk klopt: Waals-Brabant is zelfs de rijkste provincie van België. Maar het gaat nog altijd heel slecht in de Borinage, Le Centre, Charleroi, Seraing... Ironisch genoeg uitgerekend de regio's waar de Vlamingen destijds zijn neergestreken.

In Wallonië is het bijna een taboe om nog te zeggen hoe slecht het er gaat, men hoort er liever marketingpraatjes over 'la Wallonie qui gagne'. Maar dat blijkt niet uit de cijfers. Vorige week las ik nog dat 21,4 procent van de bevolking er arm is. In Charleroi wordt momenteel een vierde generatie voorbereid op een leven in werkloosheid. En een serieus plan om zoiets te counteren is er niet.»

Een tv-reeks krijgt vandaag de dag wel eens meer een toeristisch verlengde: waar kan men het arme Wallonië waar je over schrijft het best gaan bezoeken?
Verbeken «Als je dat Wallonië wil voelen, ruiken en horen, moet je de metro nemen in Charleroi, de lijn vanuit het centrum richting Marchienne-au-Pont. Je gaat dan op hoge betonnen pijlers dwars door het oude industriegebied van La Providence. Voor veel Vlamingen kan het de aha-erlebnis van het jaar 2010 kan worden, zo overweldigend en exotisch is het wat je te zien krijgt. Een ticket kost één euro, da's vijf keer goedkoper dan het reuzenrad in Brussel, maar je krijgt veel meer waar voor je geld!»