De Kanun

In 'Dossier K.' laten de Albanese gangsters zich bij het regelen van hun onderlinge akkefietjes leiden door de Kanun, een 15de-eeuwse codex met regels voor een deugdzaam en vooral eervol leven. Het levert een ijzersterk scenario op, maar hoe realistisch is het?

Sartorius «Ik heb de Kanun gelezen. Interessant document. 't Is in feite een morele handleiding bij alle aspecten van het leven: bloedwraak, waar iedereen zich blind op staart, vormt er maar een klein onderdeel van. Ik twijfel er niet aan dat er uit bloedwraak moorden worden gepleegd - in Noord-Albanië leven tientallen families al decennialang onder zo'n vendettadreiging. Maar met georganiseerde misdaad heeft dat niks te maken. Ik ben in het milieu nog nooit een moord tegengekomen die door de Kanun was gedicteerd.

»Wat we wel zien, is dat de Kanun gebruikt wordt om ordinaire criminaliteit goed te praten. Wat ligt er aan de basis van de meeste moorden in het Albanese milieu? Een combinatie van machogedrag, alcohol en ruzie over geld of vrouwen. Banale motieven. Het klinkt veel mooier als je achteraf kunt beweren dat je de heilige regels van de Kanun hebt toegepast. Terwijl ze die regels niet eens kennen - de meeste Albanezen hebben nooit een letter van de Kanun gelezen. Om een voorbeeld te geven: volgens het hoofdstuk over bloedwraak mag je een slachtoffer niet zomaar neerknallen. Je moet het lijk in een welbepaalde positie leggen. En je moet vooral niet weglopen, want het is juist de bedoeling dat iedereen ziet dat je de bloedwraak hebt voltrokken. Dat staat dus in de Kanun, maar dat is niet wat wij na een afrekening in het Albanese milieu op de plaats delict aantreffen.»

Arkovska «Ik heb tijdens mijn onderzoek vijf jaar lang met die vraag geworsteld: hoe relevant is de Kanun écht? Om het helemaal zeker te weten heb ik een enquête onder negenhonderd Albanezen gehouden. Bleek dat haast niemand de regels van de Kanun kende. Ja, ze wisten dat een man het recht heeft om zijn overspelige vrouw te doden. Maar hoe zo'n vrouw dan moest worden gedood - met één enkele kogel, afgevuurd terwijl ze met haar minnaar samen is - daar hadden ze geen benul van. Mijn conclusie: de Kanun speelt in het verhaal van de Albanese bendes geen énkele rol. Het is een middel om het eigen blazoen op te poetsen.»

Sartorius «En als we toch aan het relativeren zijn: met dat legendarische eergevoel van de Albanese criminelen valt het ook nogal mee. Er wordt gezegd dat ze een gegeven woord nooit breken. Nonsens! Als een Albanees om halfvijf een deal sluit met partner A en om vijf uur kan hij een betere deal krijgen bij partner B, dan laat hij partner A meteen vallen.

»En de omerta, de zwijgplicht, is ook een mythe. Als Albanese criminelen er zelf beter van worden, werken ze tijdens een onderzoek verrassend goed mee. Het zijn in de eerste plaats opportunisten. Zoals alle criminelen.»