Hoe een Belgisch bedrijfje minderwaardige pillen naar Afrika exporteert

Of toch niet? Toen een professor van het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen het waagde enkele kritische kanttekeningen te plaatsen bij het wondermiddel, kreeg hij prompt een schadeclaim van 1 miljoen euro aan zijn doktersjas. Voor de goede orde kreeg hij ook nog een spreekverbod: elke keer als hij zich uitliet over Dafra Pharma, zou hem dat 5.000 euro kosten. Of hoe small pharma een professor het zwijgen probeerde op te leggen.

"'Dit kan miljoenen mensen het leven kosten'"

Op 14 november 2005 blaast Dafra Pharma uit Turnhout een triomfantelijk persbericht de wereld in: 'NIEUWE THERAPIE GENEEST MALARIA OP 1 DAG'. Vroegere therapieën vereisten een behandeling van minstens drie dagen en maar liefst vierentwintig pillen, maar het nieuwe middel van Dafra Pharma zou malaria genezen dankzij drie pilletjes, in te nemen binnen 24 uur. 'Klinkt simpel,' zegt het persbericht bescheiden, 'maar wetenschappelijk gezien was het geen sinecure.' Kortom, een nieuw Kempens geneesmiddelenwonder is opgestaan, en hij heet nog dokter Jansen ook: dokter Herwig Jansen, om precies te zijn.

In krantenberichten wordt het verhaal de volgende dagen verder uitgediept. In 1991, op één van zijn vele reizen naar Azië, stoot dokter Jansen op een beloftevol middel tegen malaria: artemisinine, een derivaat van de alsemplant, die in China al duizenden jaren gebruikt wordt als koortswerend middel. Dokter Jansen verdiept zich verder in de materie en staat zo - als bij toeval, zegt zijn zoon Bruno Jansen (tevens CEO van Dafra) - 'mee aan de ontwikkeling van een nieuwe generatie malariapillen. Noem het een uit de hand gelopen hobby.' (HLN, 12 november 2005, 'Vlaming helpt malaria de wereld uit')

Noem het een gigantische medische doorbraak, die miljoenen levens kan redden. Noem het een efficiënte poging om de 6de Millenniumdoelstelling van de Verenigde Naties te verwezenlijken - de bestrijding van malaria. Noem het in één adem ook een verdienstelijke poging de Millenniumdoelstellingen 4 en 5 binnen handbereik brengt: het terugdringen van kindersterfte en moedersterfte. Dafra noemt het in zijn persbericht al die dingen. De media nemen dat gedwee over.

Helaas blijkt er niet veel van te kloppen.

Enkele quotes van prof. dr. Bruno Gryseels van het Instituut voor Tropische Geneeskunde

• «Artemisinine is onze allerlaatste verdedigingslinie tegen malaria. Als we daar slecht mee omspringen en er treedt resistentie op, dan dreigt er een humanitaire ramp waarbij miljoenen mensen gaan sterven. Ik overdrijf niet, hè.»

• «Het is onmogelijk om malaria met artemisinine te behandelen op één dag. (Nadrukkelijk) Onmogelijk! Als je besmet wordt door malaria, neemt de parasiet een bloedcel in, waarin hij zich gedurende achtenveertig uur vermenigvuldigt. Zolang de parasiet in die cel zit, kan je er met je geneesmiddel niet aan. Artemisinine is een middel dat maar vier, vijf uur in je bloed blijft. Vandaar ook dat de Wereldgezondheidsorganisatie al jaren zegt: artemisininebehandelingen moeten minstens vijf tot zeven dagen duren.»

• «Soms vraag je je af: ben ik wel hélemaal... enzovoorts. Maar: als het Instituut voor Tropische Geneeskunde het al niet weet! Ik zeg dat niet om te pochen, maar ik word hier omringd door wereldspecialisten. Hoe meer ik me erin verdiepte, hoe meer ik ervan overtuigd raakte dat medicijnen van slechte kwaliteit misschien wel het grootste gezondheidsprobleem in de ontwikkelingslanden vormen. Dafra is maar een druppel in de oceaan: er wordt geschat dat de helft van de geneesmiddelen in Afrika van onbetrouwbare kwaliteit is, en de meeste komen uit China of India. Maar Dafra is een Bélgische druppel, en dus was het onze verantwoordelijkheid.»

Het volledige artikel over Dafra leest u in Humo 3623 van dinsdag 9 februari.