Het geld van de kerk (2): wat kost een bisschop?

© Belga

Een paar weken geleden raakte bekend dat Roger Vangheluwe, de vroegere bisschop van Brugge, jarenlang 'aanzienlijke sommen' zou hebben uitgekeerd aan de neef die hij herhaaldelijk had misbruikt. Dat geld betaalde hij van zijn kennelijk goed gestoffeerde privérekening (uit zijn eigen zak, hadden wij bijna geschreven).

"'Daar hebt u geen zaken mee'"

Maar de extracurriculaire activiteiten van een aantal pedofiele geestelijken bedreigen ook de financiële gezondheid van de kerk zelf. De Belgische bisdommen krijgen een stortvloed van klachten over seksueel misbruik over zich heen, en de slachtoffers beginnen ook financiële compensatie te eisen. Het zal vermoedelijk niet zo'n vaart lopen als in de VS, waar rechtbanken miljoenenvergoedingen toekennen en hele bisdommen zichzelf noodgedwongen failliet laten gaan, maar toch zal ook hier de kerk diep in de buidel moeten tasten. De vraag is: heeft ze de financiële slagkracht om dat te overleven?

Gemeenschap

Bisdommen praten niet over geld. Patrick du Bois, sinds een paar jaar 'bisschoppelijk afgevaardigde van het beheer van het tijdelijke', zeg maar de financiële topman van het aartsbisdom Mechelen-Brussel, barst in woede uit als we hem bellen: waar halen wij het lef, en hoe komen wij aan zijn (mobiele) nummer? In het bisdom Brugge worden we afgescheept door secretaris Bart Vercauteren, en in het bisdom Antwerpen doet persvrouw Rita Boeren er alles aan om vooral niet te moeten antwoorden op onze vragen. Jan Lenaers van het bisdom Hasselt is bereid om één en ander toe te lichten, maar zijn mededeelzaamheid stopt zodra het over harde cijfers gaat. Alleen Luc Van Damme, 'bisschoppelijk gedelegeerde van het diocesaan economaat' van het bisdom Antwerpen, praat heel open. 'Wij hebben niets te verbergen. Dat zou ook geen enkele zin hebben. Maar ik denk dat die terughoudendheid bij sommige mensen in de kerk te maken heeft met de manier waarop de pedofilieschandalen in de pers zijn behandeld. We gaan de feiten niet ontkennen, maar toch voelen heel wat mensen in de kerk zich gepakt. Die denken nu: waarom zouden wij die pers nog moeten helpen ook?' 

Lang geleden al, in 1993, lichtte kardinaal Godfried Danneels een tip van de sluier. Het aartsbisdom Mechelen-Brussel zat toen in financiële problemen. De inkomsten gingen bergaf. Die bestonden volgens de kardinaal uit:
- 10 procent van de collectes: 375.000 euro
- 10 procent van de interdiocesane omhalingen voor welomschreven goede doelen: 200.000 euro
- 10 procent van de inkomsten van huwelijken en begrafenissen: 250.000 euro
- giften en legaten: 70.000 euro
- opbrengstportefeuille: 30.000 euro
- tussenkomst van de overheid in portkosten: 25.000 euro
- schenkingen: 20.000 euro

Dat gaf een totaal van een klein miljoen. Maar de uitgaven van het aartsbisdom bedroegen 1,5 miljoen euro. Er was dus een groot gat. Dat werd gevuld met bijdragen van de parochies en congregaties, maar uiteraard was dat geen blijvende oplossing. Gesuggereerd werd dat de gelovigen misschien wat meer in de collecteschaal konden gooien, zoals in Amerika.

Zou dat inmiddels gebeurd zijn? Onmogelijk te zeggen: het aartsbisdom weigert een update te geven van de cijfers van '93. 'Die cijfers zijn niet voorradig,' beweert persman Eric de Beukelaer. Hij wil wel kwijt dat de Belgische bisdommen nog altijd kampen met dalende inkomsten en stijgende uitgaven. Zo passen ze de pensioenen van pastoors op rust bij, en betalen ze steeds meer leken die bestuurs- en beheersfuncties in religieuze organen waarnemen - functies die vroeger werden ingevuld door onbezoldigde religieuzen.

Volgens de jaarrekening kreeg het aartsbisdom in 2008 7 miljoen euro binnen, terwijl het voor 11 miljoen aan kosten had. De Waalse bisdommen blijken eveneens verlies te maken. Alleen in Vlaanderen gaat het beter. Het bisdom Brugge boekte in 2009 bijna 1 miljoen winst, het jaar daarvoor zelfs 3,7 miljoen. Het bisdom Antwerpen had meer dan 1,4 miljoen op overschot; in Gent was dat 2,5 miljoen, in Hasselt 1,6 miljoen. 

En toch krijgen ook de Vlaamse bisdommen nog gemeenschapsgeld. De wedden worden door de overheid betaald: voor een aartsbisschop 101.594 euro per jaar, voor een bisschop 81.914 euro. De bisdommen krijgen ook leningen met lage rente voor het onderhoud van schoolgebouwen, en subsidies voor het onderhoud en de restauratie van de kathedralen en de verblijven en kantoren van de bisschoppen en hun gevolg. Dat geld komt voor een groot deel van de provincies. En de provincie Antwerpen blijkt het meeste geld te moeten ophoesten. 

Lees het volledige artikel in Humo 3652 van 31-08-2010