De roze deken: de mysterieuze verdwijning van Marc Gesquière [update]

© Willy Bauwens

Uit: Humo 3679, dinsdag 8 maart 2011

"'Ik vrees dat Marc gechanteerd werd met zijn dubbelleven'"

Marc Gesquière, de deken van Kortrijk, was een bevlogen priester en een warmhartig man. Marc Gesquière was mogelijk ook een actieve homoseksueel met, volgens getuigen, een voorliefde voor harde sm. En nu is hij spoorloos verdwenen - niemand weet waarom.

Marc Gesquière (60) werd het laatst gezien op zondag 20 februari. Die ochtend heeft hij nog een eucharistieviering opgedragen, 's middags heeft hij vergaderd met zijn parochiaal team. Niemand heeft toen iets vreemds aan hem opgemerkt: de sfeer was ontspannen, de deken maakte grapjes. Gesquière, die graag kokkerelt, had zelfs hapjes klaargemaakt voor de vergadering, zegt koster Xavier Mestdag. Later die dag gaat hij zijn vader van 91 bezoeken in het Sint-Carolusrusthuis, en sindsdien is hij spoorloos. 

Bijna één week lang blijft de verdwijning geheim, op verzoek van het gerecht. Maar na de bekendmaking komen de tongen los. Deken Marc leidde een dubbelleven, heet het: hij is een actieve homoseksueel. Heeft hij zichzelf van het leven beroofd? Is hij afgeperst? Is hij, zoals de Kortrijkse pastoor John Dekimpe suggereert, ontvoerd of zelfs vermoord?

De omstandigheden van de verdwijning zijn kort samen te vatten. Zijn wagen is teruggevonden in de omgeving van de dekenij. Er zijn geen sporen van inbraak. In zijn computer is geen afscheidsbrief aangetroffen. Aanvankelijk werd bericht dat hij die zondag nog 500 euro uit de betaalautomaat zou hebben gehaald, maar in gerechtelijke kringen is te horen dat dat niet klopt. Wellicht had hij wel 500 euro op zak, maar dat betekent niet noodzakelijk dat hij met dat geld afpersers wilde betalen. 'Sommige dingen vallen te verklaren vanuit de vaste gewoonten van mensen.'

Veel significanter is dat Gesquière die avond omstreeks zes uur door getuigen is gesignaleerd aan de oevers van de Leie. Eén getuige beweert zelfs dat hij hem daar nog op maandag heeft gezien, maar het gerecht twijfelt of dat wel kan. Die maandag liep er behoorlijk wat volk langs de Leie: als Gesquière daar echt had gelopen, had hij door meer dan één getuige opgemerkt moeten zijn. Hoe dan ook: een zoektocht langs de oevers naar kleren, schoenen of andere bezittingen levert niets op. Ook een sonarboot vindt niets.

Roze pastoor

Marc Gesquière, de zoon van een Iepers landbouwersgezin, is een late roeping. Hij is een jonge leraar godsdienst aan het VTI in Ieper wanneer hij besluit zijn héle leven in het teken van het geloof te plaatsen. Hij schrijft zich in bij het CPRL in Antwerpen, het Centrum voor Priesteropleidingen op Rijpere Leeftijd. Mensen die al aan het beroepsleven deelnemen, krijgen daar de kans zich alsnog tot priester te laten wijden. Gesquière wordt priester op zijn vierendertigste.

Emiel Tobback, de toenmalige president van het CPRL, kent Gesquière goed. 'Marc is een overtuigd priester. Een trouw man, met een groot verantwoordelijkheidsgevoel en een bijzondere spiritualiteit. En: hij heeft de gave van het woord. Hoe vaak is hij niet voorgegaan in de missen op zondagochtend op Radio 1? Zijn stem is niet onbekend in Vlaanderen.' Alleen wanneer we hem vragen waarom Gesquière zo'n late roeping waarom, klapt Tobback dicht: 'Ik vermoed dat ik de reden ken, maar daar laat ik me liever niet over uit.'

Nadat hij is afgestudeerd, gaat Gesquière aan de slag in Loppem. Hij verwerft er algauw een reputatie: op bevlogen momenten spreekt de jonge priester in tongen. 'Een échte predikant,' zegt Jeroen Claerhout, pastoor van Hooglede.

In de jaren tachtig wordt hij de nationale proost van KAV, de Kristelijke Arbeiders Vrouwenbeweging. Als groepsbegeleider bij het CPRL gaat hij zelf late roepingen begeleiden. En in '89 wordt hij medepastoor in de volkse parochie Bredene-Sas. Voor de jaarlijkse Duynwake mobiliseert hij er honderden mensen. 'De Duynwake is een soort zeewijding,' zegt parochieassistent Bart Mommency. 'Marc is een uitstekend manager: hij kan organiseren. Hij kan ook mensen begeesteren. Bij zijn afscheid heeft hij het ereburgerschap van Bredene gekregen. Dat is niet vanzelfsprekend in een rode gemeente: de socialisten zijn hier aan de macht. Zijn invloed reikte vér over de zuilen heen.'

In '96 valt Marc Gesquière een grote eer te beurt: hij volgt Emiel Tobback op aan het hoofd van het CPRL. 'Ik heb hem zelf niet aangesteld,' zegt Tobback, 'zijn benoeming was een beslissing van de Belgische bisschoppen.' Zeker is dat de bisschop van Brugge, Roger Vangheluwe, de kandidatuur van de Ieperling welgezind is. Het is de eerste keer dat Vangheluwe de carrière van Gesquière een zetje geeft; het zal niet de laatste keer zijn.

Eén van de eerste CPRL-seminaristen die onder het alziend oog van Marc Gesquière afstuderen, is Rudy Borremans. Borremans wordt in géén tijd een begrip in België: hij is de eerste priester die openlijk met zijn vriend samenleeft. In een interview met Humo vertelt hij dat de president van het seminarie op de hoogte was van zijn geaardheid: 'Ik heb, na lang wikken en wegen, besloten de president op de hoogte te brengen. Het was net voor mijn wijding als diaken. Ik kende de man, ik vertrouwde hem, maar het bleef net zo goed een risico. 'Homo of hetero,' zei de president, 'wat doet het ertoe? Als je maar een goede priester wordt.''

De toenmalige vriend van Borremans is Guy Vermeylen. Ook hij is seminarist aan het CPRL, maar hij maakt zijn studie níét af. In een verschroeiend Humo-interview rekent hij in 1999 af met zijn verblijf op het Antwerpse seminarie: 'Het seminarie was de grootste ontgoocheling van mijn leven: wie het hardst slijmt, komt het verst.' Vermeylen is boos omdat zijn vriend Rudy Borremans uit het priesterambt dreigt te worden ontzet, terwijl hij zijn seksualiteit op precies dezelfde wijze beleeft als zovele andere priesters. Alleen, zij blijven veilig in de kast zitten.

Guy Vermeylen (in 1999) «Na mijn afscheid ben ik nog heel veel seminaristen en kandidaat-seminaristen tegen het lijf gelopen in een bekende homobar in Brussel. De meeste zitten daar met de daver op het lijf: bang om betrapt of verklikt te worden, zoals met Rudy en mij is gebeurd. De kerkelijke overheid zou er zich dringend bij moeten neerleggen dat negentig procent van de kandidaten aan het seminarie homofiel is.»

Frans Sneyers - de hoofdaalmoezenier van het gevangeniswezen, die de in opspraak gekomen Borremans niet in zijn buurt wil - krijgt van Vermeylen de volle laag voor zijn dubbele moraal: 'Pastoor Sneyers wordt (volgens een anonieme beller, red.) meermaals gesignaleerd op homoparkings langs de snelweg. Voilà, alweer een bewijs dat de kerk als geen ander instituut met twee maten en twee gewichten meet.'

Na het interview spreekt het bisdom Brugge Marc Gesquière aan: moeten we geen advocaat in de arm nemen tegen Vermeylen? Per slot van rekening werd ook Gesquière in het interview neergezet als een roze pastoor. Nogmaals een citaat: 'Marc Gesquière, de president van het seminarie, is heel kwaad op ons. Niet alleen omdat zijn naam zo regelmatig vernoemd wordt, maar vooral omdat ik hier woon en niet hij. Ik hoef daar zeker geen tekening bij te maken. Hij was het ook die er alles aan deed om Rudy gewijd te krijgen. Marc heeft zo zijn lievelingen.'

Gesquière wimpelt het verzoek van het bisdom af: 'Laat de zaak maar rusten.' Maar dat gebeurt niet, wel integendeel: het artsbisdom gaat zich ermee bemoeien. Gesquière krijgt van Godfried Danneels de opdracht om Rudy Borremans op andere gedachten te brengen, en hem duidelijk te maken dat een priester zijn homoseksualiteit niet openlijk mag beleven. Het gesprek levert niks op, en even later wordt Borremans geschorst. Maar ook Gesquière heeft zijn vingers verbrand aan de hele affaire. Kort na het Humo-interview houdt het CPRL op te bestaan, al mag dat voor de buitenwereld niet zo heten. 'Het CPRL werd in 1999 en veilleuse gezet,' zegt Etienne Quintiens, secretaris-generaal van de bisschoppenconferentie. In het kerkelijk jaarboek wordt de naam van Marc Gesquière nog altijd vermeld als president van het seminarie, maar in werkelijkheid worden er geen mensen meer opgeleid: late roepingen moeten maar aankloppen bij de reguliere seminaries. Gesquière is zijn prestigieuze baan kwijt: voortaan beperkt zijn actieradius zich weer tot Bredene.

'Dat was een klap,' zegt een naaste medewerker van Gesquière in Kortrijk. 'Hij is jarenlang blijven hopen op een doorstart van het CPRL. Maar die is er, tot zijn ontgoocheling, niet gekomen.'

Een collega «Voor Marc was het een persoonlijk drama. Uitgerekend hij moest een jonge homopriester die hij graag zag, de clandestiniteit injagen. Want daar kwam het op neer: Borremans mocht - zoals veel priesters - seksueel actief blijven, alleen: hij mocht niet met zijn partner in het openbaar verschijnen. Hij moest de weg volgen die Marc zelf zovele jaren eerder al was ingeslagen: de weg van het verborgene. Marc is een liefhebber van sm en leer: hij bezoekt geregeld The Boots, een hardcore sm-club in Antwerpen, en een homobar in Rijsel. Hij betaalt ook voor seks. Die richting moest Borremans blijkbaar ook uit.'

Mailverkeer met een andere collega bevestigt het verhaal: Marc Gesquière leidde een actief seksleven in het verborgene. Bij voorkeur 'als slaafje'.

Rudy Borremans, die na jaren van controverse weer priester is, weigert elke toelichting. Zijn ex Guy Vermeylen wil ook niks kwijt, 'uit respect voor Rudy'. Tenzij: 'Van wat ik toen in Humo heb gezegd, neem ik geen woord terug.'

Tegen het celibaat

Na de sluiting van het CPRL gaat de ambitieuze Gesquière anderhalf jaar lang door de woestijn. Dan reikt de bisschop van Brugge hem een helpende hand: Roger Vangheluwe benoemt hem tot deken van Kortrijk. John Dekimpe, pastoor van de Sint-Rochusparochie in die stad: 'Vangheluwe benoemde alle dekens zélf. Het was dus zijn benoeming. En het was een mooie benoeming: Kortrijk is samen met Brugge de speerpunt van het bisdom.'

De collega: 'Marc werd door Vangheluwe in ere hersteld.'

Twee jaar later klimt Gesquière nog hoger in de kerkelijke hiërarchie. Vangheluwe benoemt hem tot streekvicaris: voortaan is hij verantwoordelijk voor alle decanaten in het zuiden van het bisdom Brugge.

John Dekimpe «Die twee konden het goed met elkaar vinden. Dat zag je aan kleine dingen. Toen Gesquière enkele jaren geleden de nieuwe dekenij in Kortrijk liet inwijden, gebeurde dat door Vangheluwe. Bij mij zou het niet opkomen om daar de bisschop voor te vragen.»

Marc Gesquière voelt zich als een vis in het water op zijn nieuwe post. In geen tijd slibt zijn agenda dicht: misvieringen, vergaderingen, spaghettidagen, hij rent van hot naar haar. Hij is ook altijd, dag én nacht, te bereiken. De deken is een hartelijke man, een mens onder de mensen. Er zijn verhalen zat van alcohol- en drugsverslaafden die hij uit de goot heeft opgeraapt. Hij staat hen bij in hun zoektocht naar werk, aflossing van schulden, terugkeer in de maatschappij. In zijn nieuwe dekenij zit hij zelden alleen televisie te kijken: meestal zitten er een stuk of wat minderbedeelde parochianen mee op de bank.

Deken Marc droomt ook van een ruimdenkende, open kerk. Hij durft openlijk het verplichte celibaat ter discussie te stellen. Hij ijvert voor de opwaardering van de positie van de vrouw. Maar als het over homoseksualiteit gaat, verliest hij zich in nuances en zalvende woorden: enerzijds mag een homoseksueel geen aanstoot geven, anderzijds moet hij ook kunnen zijn wie hij is. Voor de rechten van de homoseksuelen in de kerk heeft deken Marc nooit op de barricaden gestaan.