Stress op het werk: de nieuwe slaven

© Pieter Van Eenooghe

Een enquête van Test-Aankoop uit 2009: 23 procent van de werkende Belgen kampt met veel tot erg veel stress op het werk. Bij 20 procent gaf het aanleiding tot lichamelijke klachten. 2 procent heeft geregeld zelfmoordgedachten door de problemen op het werk.

"'Als ik hier over vijf jaar nog werk, mag je me doodschieten'"

Huisarts Staf Henderickx schreef samen met dokter Hans Krammisch een boek over het probleem: 'Dokter, ik ben op. Over werkstress.' (Uitgeverij Epo)

• HUMO U bent huisarts, u zit op de eerste rij om al die symptomen van 'de ziekte van deze tijd' te herkennen.

  Staf Henderickx «Ik ben al 35 jaar huisarts in Lommel. Vroeger zag ik een heel ander soort patiënten: mijnwerkers met stoflong, metaalarbeiders met cadmiumnieren... Nu zie ik meer en meer vage klachten over slaapstoornissen, verkrampte spieren in de nek en in de rug, hartritmestoornissen, nachtelijk zweten, hyperventilatie... Psychosomatische klachten.

  »Ik zie ook veel patiënten die gewoon 'op' zijn: mensen die doodmoe opstaan en zich door de dag slepen. Zonder energie, met angstgevoelens en onrust, omdat ze het idee hebben dat ze niet voldoen aan de eisen van hun baan, omdat de relatie met de baas niet vlot verloopt, omdat ze geen erkenning krijgen voor hun werk...

  »Uit studies blijkt dat lagergeschoolden meestal meer last van stress hebben dan hogergeschoolden. De meeste stress hebben bandwerkers in fabrieken en ploegenarbeiders. Mensen met onregelmatige werkuren lopen veertig procent meer risico op hartziekten, ook na hun pensionering.»

• Staf Henderickx «Onzekerheid is een killer. Niet weten of je in het bedrijf kan blijven werken, bijvoorbeeld bij een reorganisatie. De sluiting van General Motors in Antwerpen heeft een jaar of langer aangesleept, dat is om zot te worden.

  »Ook: niet weten hoe je uurrooster er volgende week zal uitzien, of je onverwacht overuren moet presteren. Interimmers hebben er enorm veel last van. Ik had een patiënt, een jonge man, die jarenlang van weekcontract naar weekcontract sukkelde. Hij kende alle Suzannes van Limburg.

  »Ik heb hem hier vaak op consultatie gehad met darm- en maagklachten, nekspanningen en haaruitval. Hij begon ook drugs te gebruiken. Vroeger zag je een duidelijke relatie tussen werkloosheid en alcoholisme; tegenwoordig kan je een duidelijke link leggen tussen druggebruik en werkstress.

  »Een andere oorzaak is gebrek aan autonomie. Niet zelf mogen beslissen hoe je je werk aanpakt. Geen controle hebben over je arbeidstempo of je rustpauzes. Veel verpleegsters raken overspannen omdat ze hun patiënten genoeg aandacht willen geven, maar daar geen tijd voor krijgen.

  »De belangrijkste oorzaak van stress, die in de enquête van Test-Aankoop door meer dan de helft van de deelnemers werd vermeld, is een gebrek aan beloning of erkenning. Heel ingrijpend zijn de evaluaties van de werknemers door de baas. Een negatieve evaluatie kan een trigger zijn om alle opgekropte emoties te laten uitbarsten.

  »Als ze je zeggen: 'Ik vind dat je de laatste tijd niet meer zelfverzekerd bent,' of 'Je doet je job niet meer zo goed'... dan voelt dat aan als een aanval op je persoon. Zeker als je je best doet.

  »Het is voor een werkgever heel moeilijk om iemand te evalueren, want soms bereik je het tegenovergestelde van wat je wil. Vorige week zat hier een poetsvrouw die net een negatieve evaluatie had gekregen. Ze was ziedend: 'Voortaan doe ik juist nog het hoognodige en voor de rest niks, wat denken ze wel? Ik zit altijd mijn kas af te draaien terwijl de rest buiten staat te roken!'

  »In callcenters worden operatoren voortdurend geëvalueerd - of liever: gecontroleerd. Ze mogen een klant maximum 30 seconden in de wacht houden, en na een gesprek hebben ze één minuut om het dossier af te werken. Ze moeten een code intikken om naar het toilet te mogen gaan...

  »En ze moeten superprestaties leveren. Bij veel van die operatoren gaat het twee, drie jaar goed, en dan slaan de stoppen door. De gemiddelde leeftijd is heel laag, en het verloop is groot. Callcenteroperatoren zijn trouwens de koplopers in ziekteverzuim.»

• HUMO De druk op de werkvloer heeft ook invloed op je relatie thuis.

  Staf Henderickx «Meer dan je denkt. Je hebt geen tijd om dingen te overleggen met je partner, dus ontstaan er vlugger misverstanden en conflicten. Je mist het schoolfeest van je kinderen. Je bent 's avonds te laat thuis om samen met je gezin te eten. Je ergert je aan je partner, je bent boos op je kinderen die lawaai maken terwijl je nog moet werken.

  »Ik had een patiënt die ploegenarbeid deed bij Philips. Hij begon spontaan over zijn huwelijk. Heel zijn getrouwde leven al had hij om het minste ruzie met zijn vrouw. Hij zat ook al heel zijn leven in een ploegensysteem.

  »Toen werd hij overgeplaatst naar de dagdienst, en opeens waren de ruzies voorbij! 'Dokter, we zeiden altijd tegen elkaar dat we eigenlijk niet bij elkaar pasten, maar nu niet meer. Het lag niet aan ons, maar aan de ploegen.'»

U leest het volledige interview op dinsdag 10 mei in Humo 3688/19.

Bekijk enkele filmpjes:

• Trefpunt Zelfhulp
• Stresslabo