Hoe dodelijk zijn gebleekte jeans?

Spijkerbroeken bleken om ze een vintagelook te geven kan op verschillende manieren, maar de goedkoopste - en meest gevaarlijke - is zandstralen, een techniek die de dodelijke longziekte silicose (stoflong) veroorzaakt. In Turkije is er zelfs een dorp van 600 inwoners, Taslicay, waar bijna de helft van de bevolking aan silicose lijdt.

"'We verwachten 2.000 doden'"

In Turkije brak onlangs een schandaal los nadat tientallen jonge zandblazers waren gestorven aan silicose. Naar aanleiding daarvan maakten jeansfabrikant Levi's en de Zweedse kledingketen H&M bekend dat ze voortaan geen gezandstraalde jeans meer zouden verkopen. Maar het zandstralen gaat door in textielateliers in Noord-Afrika en Zuidoost-Azië. De gebleekte broeken gaan overal ter wereld nog altijd vlotjes over de toonbank, ook in België. De Schone Kleren Campagne, een internationaal netwerk van consumentenorganisaties, vakbonden en Noord-Zuidorganisaties, voert deze maand actie tegen de 'dodelijke jeans'.

Frieda De Koninck (coördinator Schone Kleren in België) «Opvallend is dat vooral dure Italiaanse jeansmerken blijkbaar weinig oor hebben naar de bezwaren. In de vijftien Europese landen waar we actief zijn hebben we alle kledingmerken aangesproken, en alleen die toplaag reageert niet op onze vragen - of ze zeggen dat ze de techniek wel toepassen, maar alleen in gezonde, veilige omstandigheden. Terwijl de praktijk toch toont dat zandstralen meestal in erbarmelijk slechte omstandigheden gebeurt. Wat ook opvalt is dat niet alle merken weten of er in hun productieketen zandstralers gebruikt worden, omdat ze in verschillende landen met onderaannemers werken. En die doen op hun beurt een beroep op ongecontroleerde ateliers in het illegale circuit.»

Het waren artsen van de Atatürk Universiteit van Erzurum (Noordoost-Turkije) die in 2004 voor het eerst een verband legden tussen zandstralen en de ziekte silicose. Ze onderzochten twee jongens van achttien en negentien jaar die al vijf jaar in de textielindustrie van Istanbul hadden gewerkt. De jongste had sinds drie maanden last van duizeligheid, gewichtsverlies en een droge hoest; de tweede had al vier jaar ademhalingsmoeilijkheden. De jongens, beiden niet-rokers, waren 13 en 14 toen ze begonnen te werken in een zandstraalatelier, elf uur per dag met niets dan een gezichtsmasker als bescherming, in een kamer zonder vensters of ventilatie. Het zand, dat ze met een hogedrukpistool op de jeans spoten, vloog er voortdurend in het rond. De jongste stierf een dag na de diagnose; de oudste werd tevergeefs behandeld voor zijn ademhalingsproblemen en overleed later door verstikking.

Er bestaat geen behandeling tegen silicose. Zodra de ziekte zich manifesteert, blijft ze de longen verder aantasten, zelfs als het slachtoffer al lang niet meer wordt blootgesteld aan stof of zand. De wetenschappers ontdekten ook dat de ziekte bij zandstralers veel sneller toesloeg dan bijvoorbeeld bij mijnwerkers of bouwarbeiders, die vaak pas na tien jaar of langer longproblemen kregen. Bij zandblazers zijn een paar weken soms al genoeg.