G1000: redden Francesca Vanthielen en David Van Reybrouck de democratie?

© Jelle Vermeersch

Tussen museum en stroom blikkert het zwarte water van het Napoleondok, een maritiem souvenir aan de keizer-admiraal die een brug sloeg tussen het Ancien Régime en de parlementaire democratie, die fijne trouvaille waaraan we welvaart, vrijheid en soms zelfs wat vrede te danken hebben, maar die stilaan toe is aan opknapbeurt. Dat is, enigszins geparafraseerd, de boodschap die Vanthielen, Van Reybrouck en 23 kornuiten brengen in het manifest van de G1000, hun burgerinitiatief dat op 11 november zal uitmonden in Tour & Taxis. Dan zullen - verdeeld over honderd tafels - 1000 burgers het op een filosoferen zetten, over de toekomst van de democratie in een land dat na dertien maanden na de verkiezingen nog altijd geen regering heeft.

"'Dit wordt monumentaal!'"

HUMO Omdat we op de grenzen van het federale bestel zijn gestoten, klonk het totnogtoe.
David Van Reybrouck «Dat is niet onze analyse. De Belgische crisis is een symptoom van een veel bredere malaise. Doordat wij zo gefocust zijn op het communautaire is onze blik naar binnen gericht, en zien we niet dat de Belgische problemen passen binnen een crisis van de democratie. In Griekenland heeft Papandreou zijn regering moeten herschikken, de Portugezen hebben in twee weken tijd een regering in mekaar gebokst, en in Groot-Britannië hebben ze voor het eerst sinds decennia een coalitieregering. Ik kreeg vorige week een mail van Maurice de Hond - de bekendste opiniepeiler van Nederland - en hij maakt precies dezelfde analyse. De formatie in Nederland was complexer dan ooit: voor het eerst in de geschiedenis hebben ze daar nu een gedoogkabinet. En hij vreest voor de politieke stabiliteit in heel wat Europese landen.

Het moment waarop de nota van Johan Vande Lanotte werd afgeketst, was voor mij een keerpunt. In de maanden daarvóór was er weer hoop: nooit waren de onderhandelingen verder gevorderd, in alle sereniteit en met veel expertise. Toen zijn nota op korte tijd werd afgeschoten, dacht ik: 'Dit gaat verder dan het communautaire: we stuiten hier op de grenzen van de representatieve democratie.' En ik ben gaan googelen: bestaat dat, een post-representative democracy? Ik heb een middag lang gesurft, mijn hartslag steeg bij elke klik: voor ik het wist had ik tien tabbladen openstaan, met websites van onderzoeksinstituten uit India en de VS, mijn printer blééf papier spuien.»

HUMO In het manifest van de G1000 koppelen jullie de opkomst van die 'post-representatieve democratie' aan de steile opgang van nieuwe communicatietechnieken.
David Van Reybrouck «John Keane heeft een geweldig boekje geschreven: 'The Life and Death of Democracy'. Daarin beschrijft hij hoe we van de directe democratie - die we kennen van de oude Grieken, ouderverenigingen en voetbalclubs - geëvolueerd zijn naar de parlementaire democratie. Directe democratie is gebaat bij het gesproken woord. Parlementaire democratie is gelinkt aan de kranten en aan andere eenrichtingsmedia zoals radio en televisie, en de eerste fases van het internet.

Nu is een nieuw informatietijdperk aangebroken: web 2.0, het interactieve netwerk. Dat maakt de massale inspraak van burgers mogelijk: voortaan kan je constant op alles feedback geven. Ik denk niet dat we beseffen hoe groot de invloed van Facebook en Twitter op de politiek wel is. Zelfs ik - een adept van web 0.0, als ik schrijf ben ik acht uur per dag offline - besef dat er een ontwikkeling aan de gang is die niet zal onderdoen voor de boekdrukkunst. Eind 2006 riep Time Magazine 'You' uit tot persoon van het jaar: ú, de actieve en interactieve wereldburger zeg maar. Een halfjaar later barstte de Belgische crisis los.»

HUMO Ga je nu niet voorbij aan de unieke karakter van het Belgische bestel, dat een moeilijk evenwicht tussen gemeenschappen moet bewaken, met structuren die niet helemaal bij de tijd zijn?
David Van Reybrouck «Natuurlijk: het communautaire wás de inzet van de verkiezingen. Maar als de schoolstrijd of de rakettenkwestie nu op tafel zouden liggen, zouden de onderhandelingen net zo moeizaam verlopen. Denk je dat de schoolstrijd ooit opgelost was geraakt als Twitter en Facebook er al waren geweest? No way. De schoolstrijd is destijds beslecht doordat het middenveld een consensus vond, maar dat oude middenveld wordt nu overspoeld door een nieuw: de media. De mainstreammedia zijn zichtbaarder en dominanter dan ooit, en de sociale media hebben een nieuwe vorm van inspraak gegenereerd. Elke burger kan de minister van Economie gewoon tot de orde roepen op Twitter. Eigenlijk bestaat de pure verkiezingsdemocratie al niet meer.»

HUMO Francesca, jij hebt in 2009 Internationale Betrekkingen gestudeerd aan de K.U.Leuven: ben je toen ook tot de conclusie gekomen dat het bestel hapert?
Francesca Vanthielen «Ik heb me vooral beziggehouden met politiek en ecologie - bij uitstek een grensoverschrijdend domein. Wat je dan merkt is dat wérkelijk alles globaliseert, behalve de politiek, waar de natiestaat het ijkpunt blijft. Laten we wel wezen: er zijn veel internationale organisaties die verdragen afsluiten, in de eerste plaats de VN, maar die verdragen zijn niet bindend. De Veiligheidsraad was tegen de inval in Irak; de VS heeft dat naast zich neergelegd. De EU is de enige supranationale organisatie die kan ingrijpen in de besluitvorming van individuele staten.

Dat sluit aan bij Davids analyse: er is op korte tijd heel veel veranderd, en het systeem is niet mee geëvolueerd. Ik heb natuurlijk niet zijn analytische geest, maar ik was zelf ook tot de vaststelling gekomen dat we ons in een uitzonderlijke situatie bevinden, en dat dat niet de fout van onze politici is: er zit sleet op het democratische stelsel zoals we het nu kennen.»

Lees het volledige artikel in Humo 3695 van 28-06-'11

• www.g1000.org