De Leugenacademie: hoe ontmasker ik een leugenaar?

Wat is liegen?

Back to the basics. We krijgen ons eerste blanco oefenblad met de vraag om op te schrijven wat volgens ons de definitie van een leugen is. Ik schrijf: 'Een leugen is bewust de waarheid geweld aandoen om anderen te misleiden in je eigen voordeel.' Meester Gerard is tevreden, maar staat toch een ruimere definitie voor: informatie achterhouden die voor je gesprekspartner cruciaal is, is óók liegen volgens De Leugenacademie. 'En er bestaat zelfs zoiets als de waarheid liegen: de waarheid vertellen, maar zo overdrijven dat de ander je niet gelooft. 'Wie was dat aan de telefoon?' - 'Mijn minnaar natuurlijk, en we hebben afgesproken dat we vanavond een kamer gaan huren zoals we al jaren iedere dinsdag doen en...''

"'Opgepast: deze lessen kunnen u uw relatie kosten'"

...

'Ons gedrag bestaat voor 93% uit niet-verbale lichaamstaal,' gaat Van den Berg verder. 'Het is onbegrijpelijk dat de wetenschap dat eeuwenlang heeft genegeerd en zich praktisch uitsluitend geconcentreerd heeft op de resterende 7%, het verbale.'

Ondertussen weten wij dat liegen fysiologische reacties uitlokt die ook optreden in situaties van acuut gevaar, wanneer het lichaam zich klaarmaakt om te vluchten of zich te verdedigen. De hele technologie van de polygraaf (nog altijd vaak 'leugendetector' genoemd, al is zijn foutenmarge daar te groot voor) is daarop gebaseerd. De adrenaline stijgt, de hartslag en de ademhaling worden opgedreven, het bloed wordt naar de spieren gepompt, de lichaamstemperatuur loopt op en uitbrekend zweet zorgt voor afkoeling. Liegen gaat gepaard met emotionele stress, en als de leugenaar die emoties onderdrukt, zal het lichaam ze toch aan het licht brengen in de vorm van onbewuste ontladingen en reflexen. Leugentraining is erop gericht die signalen te leren herkennen. Dat kan de tongpunt zijn die even naar buiten floept of tegen de binnenkant van de wang aanstrijkt ter ontlading van onderdrukte woede. Bijten op lip of tong om de controle niet te verliezen. De kiezen op elkaar klemmen, bij uitbreiding kauwgom kauwen - op vliegtuigen met bolletjesslikkers aan boord is kauwgum trouwens prominent aanwezig. Barend lanceert meteen het idee om op luchthavens kauwgomautomaten te hangen tussen inchecken en boarding, om vergeetachtige bolletjesslikkers alsnog de pap in de mond te geven. 'Het hoogste alarm zijn kaakspieren die beginnen te pulseren,' waarschuwt onze trainer. 'Dan wordt het tijd om je in veiligheid te brengen.'

Bij wijze van didactisch materiaal krijgen we een filmpje te zien: een stukje interview met de Nederlandse voetbalinternational Robin van Persie nadat die op het veld zijn onvrede had geuit over zijn wissel tijdens de WK-match tegen Slovakije. Volgens liplezers (!) zou hij naar de trainer geroepen hebben dat die beter Wesley Sneijder had gewisseld, en in het filmpje laat interviewer Bert Maalderink niet na hem daar uitvoerig mee te confronteren. De interessante frames zitten in het eerste deel van het interview. Aanvankelijk zegt Van Persie 'ik heb absoluut geen namen genoemd', even later wordt dat 'ik heb zijn naam niet genoemd', en die verbale inconsistentie wordt ook nog eens onderstreept door op de lippen te bijten (agressie), het aangezicht te verbergen (door op heel ongebruikelijke wijze met de rechterhand aan het linkeroog te krabben) en de kiezen op elkaar te klemmen (woede). Gerard wijst ons bovendien op een nauwelijks waarneembare micro-expressie die ons ontgaan was: de mondhoek die een paar keer opgetrokken wordt. 'Minachting voor de trainer,' luidt de diagnose.

Bekijk het filmpje waarin Van Persie zou liegen: