Klein, maar fijn: zo werkt het tienerbrein: 'Slechte cijfers op school zeggen niks over de latere carrière'

, door (sdj)

Thuis tieners 1200
© vrt

'Tieners die grenzen durven te overschrijden, zijn de vernieuwers van morgen'

Jolles was als tiener zelf een geval apart: ‘Ik had in de tweede klas van het gymnasium twee voldoendes, één voor tekenen en één voor lichamelijke opvoeding. Dat ik het toch heb gered is dankzij mijn leraar natuurkunde. Hij keek niet naar mijn cijfers. Hij keek naar míj en zei: ‘Hij komt er wel.’ Dat zou meer moeten gebeuren. Matige cijfers op school zeggen niks over je latere carrière. Dat ik als tiener via de regenpijp het huis in- en uitklom en liever rookbommen in mekaar knutselde dan leerde, doet dat wel. Een brede interesse zou zelfs de norm moeten zijn: tieners horen niet stil te zitten in schoolbanken. Ze leren door te ervaren, niet door te luisteren.»

HUMO De cijfers op een tienerrapport zeggen dus weinig.

Jelle Jolles «Tieners zijn een werk in uitvoering. Je hersenen rijpen tot ver na je 20ste. Onderzoek heeft al herhaaldelijk aangetoond dat zelfs het IQ kan veranderen: kinderen van 10 tot 14 kunnen, onder stimulerende omstandigheden, in een paar jaar tijd twintig IQ-punten stijgen. Daarom is het zo jammer dat kinderen aan het eind van de lagere school al op hun resultaten worden vastgepind: zo, dat is er eentje voor de beroepsafdeling of een technische school. Terwijl dat maar een momentopname is en veel leerlingen in het technisch onderwijs meer potentieel hebben. Er zijn heel wat jongeren die op school veel minder goed presteren dan waartoe ze in staat zijn.»

HUMO Hersenonderzoek verklaart dat volgens u. ‘Hoe goed tienerhersenen zich ontwikkelen,’ is de belangrijkste mededeling in uw boek, ‘hangt heel sterk af van de omgeving waar jongeren tijd doorbrengen en wat ze daar ervaren.’

Jolles «Ja. Hoe ze door hun ouders of de school gestimuleerd worden. Of ze voor de televisie hangen, in de bioscoop zitten, gamen of rondhangen met vrienden: het heeft allemaal z’n invloed.»

HUMO Intelligentie is dus niet iets wat we automatisch erven van onze ouders. In het aloude debat over nature en nurture zegt u dus: hoe slim we zijn hangt af van onze genen, waar we opgroeien en wat we meemaken.

Jolles «Je kunt nature – aanleg – en nurture – opvoeding – niet los van elkaar zien. Het zijn onze genen die ons mogelijkheden geven, maar die mogelijkheden moeten wel getriggerd worden. Een Aboriginal-kind kan aan de hand van de luchtweerstand en fata morgana’s uitzoeken waar er ergens water is; wij kunnen dat niet. Omdat ons brein nooit is gevraagd die vaardigheid te ontwikkelen.

»Context shapes the brain: oefening en ervaring bepalen wat er van onze mogelijkheden gerealiseerd wordt. Ik toon in colleges vaak plaatjes van lange rijen lege kluisjes als metafoor voor het jonge brein. Alle kennis en levenservaring moet er nog in. De verschillende hersendelen liggen te wachten op prikkels om zich goed te kunnen ontwikkelen. De centra zijn in structuur aanwezig, maar ze slapen en moeten, zeg maar, wakker gekust worden. Tienerhersenen gaan ook voortdurend op zoek naar die prikkels, naar alles wat nieuw en bruikbaar is. Hoe goed de kluisjes gevuld worden, hangt dus af van de kwaliteit van de prikkels uit de omgeving. Kinderen die opgroeien met veel inspirerend speelgoed thuis, die ouders hebben die spelletjes met hen spelen, en drie keer per jaar op vakantie gaan, krijgen ervaringen mee die hen vormen. Een onveilige omgeving, gebrek aan spelletjes en boeken fungeren dan weer als een soort van rode stoplichten die de hersenontwikkeling vertragen. Kinderen kunnen hun hersenpotentieel dan niet volledig benutten en missen kansen die er wel degelijk zijn. En als je niet ingrijpt, blijft dat zo, want een kind staat op zijn eigen schouders – wat het eerder heeft geleerd of meegemaakt, bepaalt wat het daarna wil en kan leren en ervaren. Waarmee ik dus niet zeg dat die kinderen niet verder zouden kunnen komen. Integendeel. Ik zeg net dat kinderen die te schraal zijn opgevoed, later nog ervaring en kennis kunnen bijtanken om hun brein te ontwikkelen. Maar we moeten hen daar wel bij helpen.»

Om dit Humo-artikel verder te kunnen lezen,
heeft u een abonnement nodig:

Humo.be-updates in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd:

De website van Humo maakt gebruik van cookies.   Meer info   Deze melding niet meer weergeven