Niet zo fijn stof: professor Tim Nawrot meet de schade op. 'Slechte lucht kost ons gemiddeld één jaar van ons leven.'

, door (mvs)

vrijbeeld

'Uit grootschalige studies blijkt dat de kans op dementie ongeveer 7 tot 12 procent hoger is bij mensen die dicht bij een drukke weg wonen'

‘We denken allemaal dat luchtverontreiniging een nieuw fenomeen is, maar eigenlijk is het een heel oud probleem,’ zegt professor Tim Nawrot, milieu-epidemioloog verbonden aan de UHasselt. ‘Het goede nieuws is dat het nu veel beter gesteld is met de lucht dan vijftig jaar geleden. Toen verwarmden we nog overal met steenkool en was er veel oude en vervuilende industrie. Professor Nemery van de KU Leuven heeft een historisch overzicht gemaakt van de luchtvervuilingsramp in de Maasvallei. In 1930 stierven daar in verschillende dorpen plots tien keer meer mensen dan normaal. Niemand wist waarom. Verschillende hypotheses deden de ronde, van de Spaanse griep tot microben uit de Afrikaanse Sahara. Het was wereldnieuws, zelfs de New York Times schreef erover.’

‘Het parlement heeft toen een onderzoek bevolen en daaruit bleek dat luchtverontreiniging de boosdoener was. Rook van de zware industrie was in de vallei blijven hangen en had al die doden veroorzaakt. Bij de voorstelling van hun verslag in het parlement zeiden de onderzoekers dat er drieduizend doden zouden vallen wanneer een gelijkaardige ramp in Londen zou gebeuren. Ze kregen nog gelijk ook. In 1952 bleef de verontreiniging door het windstille weer een tijd hangen in Londen. Er vielen inderdaad drieduizend doden.

‘De luchtkwaliteit is vandaag veel beter dan toen. Maar echt goed is ze niet. In Europa hangt in twee gebieden zeer veel stikstofdioxide, een gas dat vooral afkomstig is van het verkeer. Die gebieden zijn de Povlakte in het noorden van Italië en het noorden van België en het zuiden van Nederland. We hebben veel industrie, veel wegen en havens die een hoop vrachtverkeer veroorzaken. De lucht in Vlaanderen is te vergelijken met die van grote steden als Londen, Parijs of Madrid.’

HUMO Wat zit er zoal in de lucht?

TIM Nawrot «In de lucht zitten fijn stof en gassen zoals stikstofoxiden. Er zit ook roet in. Dat komt van verbrandingsmotoren, vooral diesels, en van houtkachels en open haarden. Daarnaast is er ook ozon, vooral in de zomer. Dan heb je nog PAK’s. Dat zijn organische verbindingen die in sigarettenrook zitten of vrijkomen als je vlees verbrandt. Ten slotte zijn er ook dioxines door de verbranding van huisafval, PCB’s, zware metalen en nog een resem vluchtige organische stoffen en polluenten. Wanneer die stoffen in hoge concentraties voorkomen, kan dat smog vormen.»

HUMO Wat is fijn stof juist?

NAWROT «Fijn stof is een verzamelnaam voor kleine deeltjes in de lucht. Die deeltjes ontstaan door verbranding van fossiele brandstoffen, door industriële activiteit, door de uitstoot van elektriciteitscentrales, mest van veebedrijven, zout uit verdampt zeewater of zelfs zand uit de Sahara dat tot hier is gewaaid. De grovere deeltjes zie je weleens op je auto liggen. De veel kleinere zanddeeltjes zweven gewoon in de lucht en ademen wij dus ook in.

»Op fijn stof kunnen zich allerlei giftige stoffen vastzetten, onder andere ook dieselroet, dat de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) als kankerverwekkend beschouwt.»

HUMO Voor stikstofdioxide horen we bij de slechtste van de klas in Europa. Hoe zit het met fijn stof?

NAWROT «In Vlaanderen zitten wij overal netjes onder de Europese norm. Maar de norm van de WHO is een stuk strenger: dan krijg je een heel ander beeld. Met uitzondering van een paar plekken in Limburg haalt geen enkele plek in Vlaanderen die norm.»

HUMO Waarom is er zo’n verschil tussen de Europese norm en die van de WHO?

NAWROT «Die van Europa is gewoon niet erg ambitieus. Die norm is onder druk van lobbygroepen sterk afgezwakt. Het is ook een pragmatische keuze: men wil geen norm vastleggen die op veel plaatsen in Europa onhaalbaar is. De industriegebieden in het voormalige Oostblok hebben zware problemen met fijn stof. Europa heeft dus een norm opgelegd die niet de gezondheid beschermt, maar politiek min of meer haalbaar was. Een Europees compromis zoals er wel meer zijn.»

HUMO Dit zijn ook gemiddelde waarden. Dat zegt dus eigenlijk weinig.

NAWROT «Toch wel. Voor het effect op de gezondheid zijn niet alleen de piekwaarden van belang, maar ook de gemiddelde concentratie. Waar de luchtkwaliteit gemiddeld slechter is, zijn de pieken ook meer uitgesproken. Het hangt dus wel wat samen. Maar de verschillen van dag tot dag kunnen veel groter zijn dan die tussen het centrum van Antwerpen en een kleine gemeente op het platteland. Bij windstil weer kunnen de waarden voor fijn stof zowel in Knokke als in Hasselt of Voeren heel hoog zijn. Het ligt dan als een deken over een hele regio.»

'Een smogpiek kan in Antwerpen 150 microgram halen, het dubbele van de gemiddelde waarde in Peking.'

Vuile diesels

HUMO Wouter Van Besien beweerde in Humo onlangs nog dat de luchtkwaliteit in Antwerpen op piekmomenten even slecht is als op een gemiddelde dag in Peking.

NAWROT «De gemiddelde concentratie PM2,5 in Peking is 75 microgram per kubieke meter. In Antwerpen is dat gemiddeld rond de 15 microgram. Een smogpiek kan in Antwerpen 150 microgram halen. Het dubbele van de gemiddelde waarde in Peking dus. Maar Peking heeft heel regelmatig pieken rond 600 à 700 microgram. Gemiddeld is het dus veel slechter in Peking, maar het kan inderdaad zijn dat op sommige dagen, wanneer het er veel waait of regent, de luchtkwaliteit in Peking beter is dan op een smogdag in Antwerpen.»

Humo.be-updates in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd:

De Persgroep Publishing heeft haar Privacy– en cookieverklaring aangepast.
Wij gebruiken jouw persoonsgegevens vanaf nu ook om de Diensten van MEDIALAAN Groep/De Persgroep Publishing te optimaliseren en deze waarvoor jij kiest te personaliseren.
Door op “verdergaan” te klikken of door verder te surfen, erken je deze aangepaste Privacy– en cookieverklaring gelezen te hebben.

Verdergaan