40 procent van de comapatiënten heeft een minimaal bewustzijn

Ze zijn minimaal bewust: ze kunnen denken, ze hebben emoties, en ze lijden pijn. Nu nog hun stem vinden. Een Vlaamse wetenschapper op zoek naar de heilige graal in Wallonië.

"We weten nog niet hoe ze zich precies voelen. Maar voelen dóén ze."

(...)

HUMO Wanneer weet je dat iemand bewust is?
Steven Laureys «Meestal leest een dokter het bewustzijn van een patiënt af aan zijn spieractiviteit. Hij vraagt: 'Knijp eens in mijn hand.' En als de patiënt knijpt, is hij bewust. Maar wat als hij niet knijpt omdat hij doof is: kan je zeggen dat hij dan niet bewust is? Nee, natuurlijk niet: bewustzijn zit in je hersenen.
Als neuroloog zie ik elke dag: you are your brain. Onze persoonlijkheid, onze kennis, onze herinneringen zitten allemaal opgeslagen in onze hersenen, hoe moeilijk we dat ook aanvaarden. We zijn geboren dualisten, hè: we blijven hardnekkig geloven in de mythe van een lichaam én een ziel, terwijl het om één lichaam gaat met één brein. En dat brein moeten we zo grondig mogelijk bestuderen. In Luik hebben wij daar de meest geavanceerde apparatuur voor: onze scanners, die stilaan wereldvermaard zijn.
In 2002 hebben we vastgesteld dat een deel van de patiënten die in een coma overleven bewegingen maken die we niet simpelweg als reflexen kunnen afdoen. Ze uiten pijn. Ze volgen je met hun ogen. Ze lachen tegen hun moeder. Of ze frunniken aan hun neus - allemaal dingen die patiënten in een vegetatieve staat niet kunnen, handelingen die enige mate van bewustzijn veronderstellen. Alleen: hoe bewijs je bewustzijn? Dat is niet eenvoudig. We hebben de hersenactiviteit van zulke comapatiënten gemeten en vergeleken met die van normale patiënten. Met onze scans zagen we dat hun hersenen ongeveer evenveel suiker verbruikten als een normaal brein. En bij pijn lichtte hun hele hersencircuit ook op, zoals bij iedereen.»

HUMO U hebt die patiënten getest op pijn.
Steven Laureys «Om duidelijk te maken dat zij recht hebben op pijnstillers. Maar ik ben daar hard voor aangepakt.»

HUMO U werd 'een nazidokter' genoemd.
Steven Laureys «Hoe meet je anders pijn? (zwijgt) We hebben al vanuit alle mogelijke hoeken kritiek gekregen: zowel de Pro Life-activisten als de militanten van Right to Die hebben zich tegen ons gekeerd. En dat is logisch. Het is een ethisch beladen kwestie, waarin wij ons onderscheiden doordat wij niet op los zand bouwen: wij verzamelen feiten.»

Cocktailparty

HUMO Zoals: veertig procent van de vegetatieve comapatiënten is wel degelijk bewust. Met andere woorden: veertig procent van de diagnoses is fout.
Steven Laureys «Dat hebben we met onze scans gezien, maar ook aan het bed van patiënten: veel diagnoses worden niet zorgvuldig gesteld. Gevolg: veel patiënten krijgen een verkeerd etiket. Jonge mensen komen, na een ongeluk, tussen ouderlingen en dementerenden in een tehuis te zitten omdat ze een foute diagnose hebben gekregen. Of omdat begeleiders niet willen zien dat ze tekenen van bewustzijn vertonen. Die liggen daar dan in volstrekte eenzaamheid, met een buisje voor sondevoeding in hun maag, ademend door een opening in hun luchtpijp. Schrijnende toestanden. Ik heb het in China, Japan, de Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Engeland, Duitsland, Frankrijk en ook België gezien, en overal was het even erg. Je hebt geen idee hoe die mensen zich precies voelen. Maar ze vóélen wel.»

(...)